Jak często chorzy na cukrzycę powinni mierzyć sobie poziom „cukru” we krwi?

Dr n. med. Marek Derkacz

Opublikowano 28 maja 2013, 15:02

marek derkacz Fot. arch. red.
Dr n. med. Marek Derkacz

Opublikowano 28 maja 2013, 15:02

         Niestety na zadane w tytule pytanie precyzyjnej odpowiedzi nie są w stanie  w wielu przypadkach udzielić nawet sami lekarze. Specjaliści medycyny rodzinnej często radzą, by robić to według zaleceń diabetologa, ale nie każdy pacjent z cukrzycą jest pod stałą opieką diabetologa. Z kolei odpowiedź „Proszę to robić tak często, jak jest to konieczne” nie zawsze satysfakcjonuje chorego.

           Ale, czy wogóle  możliwe jest udzielenie precyzyjnej odpowiedzi na pytanie o częstość pomiarów glikemii? Gdybyśmy opierali się na wytycznych zalecanych przez zespół ekspertów Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD), a opublikowanych w formie „Zaleceń klinicznych dotyczących postępowania u chorych na cukrzycę 2013.” – ustalilibyśmy, że udzielenie odpowiedzi na pytanie dotyczące częstości samokontroli jest oczywiście możliwe, ale czy ze 100% precyzją? Nie do końca, bo są różne typy cukrzycy i różne sposoby jej leczenia. Do tego pacjenci są różni i każdy z nich mniej lub bardziej subtelnie reaguje na stosowane leczenie. Jak wiadomo życie pisze różne scenariusze, a cukrzyca podobnie jak niejedna kobieta niekiedy bardzo zmienną bywa. Nierzadko bywa również uparta jak niejeden trudny mężczyzna (z ang. donkey) i w żaden sposób nie chce reagować na stosowane leczenie tak, jakbyśmy tego oczekiwali. Właśnie w takich przypadkach, by przywołać ją do porządku potrzebujemy częstszego monitorowania poziomu glukozy we krwi.  Przy okazji warto wspomnieć, że częstą przyczyną jej „nieposłuszeństwa” jest nie rzadka samokontrola glikemii, a sposób w jaki chorzy na cukrzycę dbają o własne zdrowie. Często popełniane grzechy dietetyczne, mała aktywność fizyczna, dodatkowe kilogramy (odkładane tu i ówdzie),  a nie rzadsze sprawdzanie poziomu glikemii we krwi to niestety główne przyczyny „nieposłuszeństwa” choroby.

          Choć zalecana częstość pomiarów „cukru” we krwi zależy od typu cukrzycy i sposobu jej leczenia (częstszych pomiarów glikemii powinni dokonywać chorzy na cukrzycę typu 1 i osoby z cukrzycą typu 2 leczone wielokrotnymi wstrzyknięciami insuliny), to pacjenci (również pacjenci-lekarze) często uprawiają samowolkę i niezależnie od typu cukrzycy i sposobu jej leczenia albo mierzą poziom glukozy we krwi za rzadko, albo kłują się kilkanaście razy na dobę, mając nadzieję, że wyższa częstość samodzielnych pomiarów glikemii sama w sobie (bez modyfikacji stylu życia) będzie miała cudowne właściwości terapeutyczne.  Nic bardziej błędnego!

        Wielu pacjentów i część lekarzy zadaje sobie czasem pytanie – W jaki sposób częstość pomiarów glikemii może wpływać na wyrównanie cukrzycy?  Już ponad ćwierć wieku temu wykazano, że w cukrzycy typu 1 wykonywanie przez chorych pomiarów glikemii wpływa korzystnie na wyrównanie metaboliczne choroby. Wydaje się to logiczne, bo znając wartość poziomu glukozy we krwi chory wie jak w razie potrzeby skorygować dawkę insuliny. Jak natomiast  pomiary glikemii i ich częstość wpływają na wyrównanie chorych na cukrzycę typu 2? Wyniki przeprowadzonych do tej pory badań nie były już tak łatwe do interpretacji, gdyż zdarzało się, że w różnych badaniach uzyskiwano różne, często stojące w sprzeczności ze sobą wyniki. Według niektórych autorów częstość pomiarów glikemii wykonywana przez chorych na cukrzycę typu 2 leczonych wyłącznie lekami doustnymi nie wpływała na wyrównanie metaboliczne choroby. Byli i tacy, którzy wykazywali, że wyższa częstość samokontroli wiązała się z poprawą wyrównania metabolicznego. Inni badacze z kolei twierdzili, że częstość pomiarów wykonywanych w samokontroli ma wpływ na wyrównanie metaboliczne choroby wyrażane odsetkiem HbA1c, ale tylko w okresie pierwszych 6 miesięcy leczenia.

           Aby znaleźć własną odpowiedź na pytanie i ocenić znaczenie samokontroli w leczeniu cukrzycy typu 2, pod kierunkiem guru polskiej diabetologii – prezesa PTD profesora Leszka Czupryniaka przeprowadzono w Polsce wielośrodkowe badanie.  Jak pokazały uzyskane wyniki, częstość pomiarów glikemii wśród chorych na cukrzycę typu 2 nie miała związku ze stopniem wyrównania metabolicznego cukrzycy, a najważniejszą motywacją chorych do wykonywania samokontroli była nie chęć uzyskania lepszych wyników terapii, a ciekawość „jaki mam cukier?). Wśród 40-50% pacjentów nieprawidłowy wynik samokontroli glikemii powodował chęć zmiany planowanej diety, aktywności fizycznej lub dawkowania leków, przede wszystkim insuliny (swoją drogą - ciekawe ilu chorych rzeczywiście chęci zamieniło w czyny?).  Oczywiście jak podkreślał to wielokrotnie profesor, uzyskane wyniki nie oznaczają, że chorzy na cukrzycę typu 2 nie powinni mierzyć poziomu glikemii we krwi. Nie ulega jednak wątpliwości, że bardzo częste wykonywanie pomiarów glikemii jedynie celem zaspokojenia własnej ciekawości nie ma większego sensu i nie przynosi korzyści terapeutycznych.

       Jak  zatem często   chorzy na cukrzycę powinni mierzyć sobie „cukier”? Najlepiej, gdyby  pomiarów glikemii dokonywali zgodnie z wytycznymi opiekujących się nimi lekarzy, którym nie obce są zalecenia  PTD. A te wyglądają następująco:

- chorzy leczeni wyłącznie dietą: raz w miesiącu skrócony profil glikemii (na czczo i 60-120 min po każdym głównym posiłku) oraz raz w tygodniu pomiar glikemii o różnych porach dnia

- chorzy stosujący w leczeniu doustne leki przeciwcukrzycowe i/lub leki z grupy analogów GLP:

raz w tygodniu skrócony profil glikemii (na czczo i 60-120 min po głównych posiłkach), codziennie 1 badanie o różnych porach dnia

- chorzy na cukrzycę typu 2 leczeni stałymi dawkami insuliny: codziennie 1-2 pomiary glikemii, dodatkowo raz w tygodniu skrócony profil glikemii (na czczo i po głównych posiłkach) oraz raz w miesiącu pełny profil glikemii

- chorzy na cukrzycę (niezależnie od jej typu) leczeni wielokrotnymi (tj. co najmniej 3 x dziennie) wstrzyknięciami insuliny lub leczeni przy użyciu ciągłego podskórnego wlewu insuliny (osobista pompa insulinowa):  powinni na co dzień wykonywać dobowy profil glikemii obejmujący oznaczenia stężenia glukozy rano na czczo, przed i 60-120 minut po każdym głównym posiłku oraz przed snem. Częstość i pory dodatkowych oznaczeń należy dobierać indywidualnie. Minimalną ilością pomiarów zalecaną przez PTD w przypadku intensywnej funkcjonalnej insulinoterapii, niezależnie od typu cukrzycy są co najmniej 4 pomiary w ciągu doby.

        Tak więc, choć  na pytanie: Jak często chorzy na cukrzycę powinni mierzyć poziom „cukru” we krwi”? najprostszą i zarazem najkrótszą (a dla niektórych być może i  najwygodniejszą) odpowiedzią wydaje się być odpowiedź: „To zależy.”, to aby uczynić ją bardziej precyzyjną i przydatną dla pacjenta warto skorzystać z przedstawionych powyżej zaleceń opracowanych przez zespół ekspertów PTD.

Pobierz ten artykuł w formacie .pdf

podobne

PN WT ŚR CZ PT SO ND
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31