Osoby z nadwagą lub otyłością, które kończą farmakologiczne leczenie ukierunkowane na redukcję masy ciała, zwykle dość szybko zaczynają ponownie przybierać na wadze. Po odstawieniu których leków przyrost masy jest najszybszy?
Jak to jest z efektem jo-jo po odstawieniu Ozempicu?
Opublikowano 13 stycznia 2026 10:21
Wnioski pochodzą z przeglądu systematycznego i metaanalizy 37 badań (63 ramiona interwencji) z udziałem 9341 osób, opublikowanych na łamach BMJ. Analiza objęła badania kliniczne i obserwacyjne, w których oceniano kontrolę masy ciała po zakończeniu farmakoterapii. Średni czas „terapii odchudzającej” wynosił 39 tygodni, a średni czas obserwacji po jej zakończeniu – 32 tygodnie.
Uwzględniono różne leki stosowane w kontroli masy ciała, m.in. semaglutyd (Ozepmpic, Wegovy) i tirzepatyd (Mounjaro), ale także starsze substancje, m.in. orlistat, sibutraminę czy rimonabant.
Najwyższe tempo przyrostu masy ciała po odstawieniu w tej metaanalizie dotyczyło grupy semaglutydu i tirzepatydu, które autorzy analizowali łącznie jako „newer and more effective incretin mimetics”: wynosiło ono 0,8 kg miesięcznie (95% CI 0,7–0,9), co przekładało się na ok. 9,9 kg w pierwszym roku po odstawieniu (8,4–10,8). Dla porównania, w szerszej kategorii (wszystkie leki inkretynowe) tempo wynosiło 0,5 kg/mies. (0,4–0,7), a w ujęciu obejmującym wszystkie leki stosowane w kontroli masy ciała – 0,4 kg/mies. (0,3–0,5).
Tempo „odzyskiwania” wagi było więc najwyższe (0,8 kg/mies.) po ostawieniu leków nowoczesnych (semaglutydu i tirzepatydu). W tej grupie prognozowany powrót do wagi wyjściowej powinien trwać średnio ok. 1,5 roku. Autorzy podkreślają jednak, że w badaniach z tymi nowszymi lekami dane obserwacyjne po odstawieniu obejmowały nie więcej niż 52 tygodnie, część wniosków opiera się więc na ekstrapolacji zaobserwowanego trendu.
W metaanalizie porównano tempo przyrostu masy ciała po odstawieniu leków z tempem obserwowanym po zakończeniu programów behawioralnych łączących m.in. dietę, aktywność i wsparcie psychologiczne (ang. behavioral weight management programs – BWMP). W analizowanych programach BWMP średnia utrata masy ciała na koniec programu wyniosła 5,1 kg, a przyrost wagi po zakończeniu programu następował w tempie średnio 0,1 kg miesięcznie.
W przypadku środków farmakologicznych (dane uśrednione dla wszystkich leków) tempo przyrostu po odstawieniu było o 0,3 kg/mies. większe niż dla BWMP (95% CI 0,22–0,34), niezależnie od tego, jaka była początkowa utrata masy.
W praktyce oznacza to, że powrót wyjściowej wagi po odstawieniu leków jest około czterokrotnie szybszy niż po zakończeniu programów behawioralnych (0,4 kg/mies. vs 0,1 kg/mies.). Osoby, które nauczyły się zdrowiej odżywiać i więcej ćwiczyć, przynajmniej częściowo utrzymają ten stan nawet po zakończeniu diety.
Autorzy oceniali także zmiany wybranych parametrów kardiometabolicznych po zakończeniu leczenia. Wskazują, że po odstawieniu leków trend się odwraca: parametry, które poprawiały się w trakcie terapii, stopniowo wracają w stronę wartości wyjściowych. Przykładowo: HbA1c (hemoglobina glikowana) po spadku w trakcie terapii rosła po odstawieniu o 0,05 mmol/mol miesięcznie natomiast skurczowe ciśnienie tętnicze po spadku w trakcie terapii rosło po odstawieniu o 0,5 mm Hg miesięcznie.
Autorzy prognozują, że wszystkie analizowane markery wracają do poziomu wyjściowego w czasie rzędu do ok. 1,4 roku po zakończeniu leczenia (w zależności od wskaźnika).
W dyskusji badacze stwierdzają, że wyniki metaanalizy stanowią ostrzeżenie przed krótkoterminowym stosowaniem leków redukujących masę ciała bez planu długofalowego postępowania, ponieważ po zakończeniu terapii obserwuje się zwykle szybki powrót masy ciała oraz stopniowe wygaszanie korzyści kardiometabolicznych.
Na koniec autorzy przypominają, że według obserwacji „real world” około 50% osób przerywa leczenie agonistami receptora GLP-1 w ciągu 12 miesięcy, co sprawia, że utrzymanie efektów po odstawieniu jest w praktyce szczególnie istotnym wyzwaniem.
Źródło: BMJ
