Medyczne metody oceny wieku migrantów są szkodliwe, niewiarygodne i nieetyczne

W związku z pracami polskich ustawodawców nad nową ustawą mającą na celu zwalczanie handlu ludźmi organizacja Lekarze bez Granic apeluje by żadne środki przewidziane w przepisach nie szkodziły dzieciom. Dzieci będące migrantami mogą obecnie być poddawane niewiarygodnym i szkodliwym badaniom medycznym mającym na celu ustalenie ich wieku. Lekarze bez Granic apelują do ustawodawców o odrzucenie tych metod w powstającej ustawie oraz do zapewnienia, że uwzględnione zostaną etyczne, kompleksowe i holistyczne sposoby oceny wieku dziecka.

Szkodliwe i niewiarygodne metody

Nowy raport Lekarzy bez Granic, „Wiek jako wyrok” został napisany wspólnie z partnerami - Save the Children i We Are Monitoring. Raport analizuje szkodliwe procedury oceny wieku stosowane obecnie w Polsce. Procedury te – w tym metody stomatologiczne i radiologiczne (RTG) – nie są naukowo wiarygodne do oceny wieku. W tym kontekście są nieetyczne oraz niosą ze sobą znaczne ryzyko dla dzieci.

- Widzieliśmy dzieci, które musiały poddawać się szkodliwym metodom oceny wieku, aby udowodnić, że nie są dorosłe i uniknąć odesłania do Białorusi – mówi dr Silvestro, koordynatorka medyczna Lekarzy bez Granic w Polsce. - Procedury te obejmowały stosowanie promieniowania jonizującego, co jest nie tylko naukowo niewiarygodne do oceny wieku, ale także sprzeczne z podstawową zasadą działania w najlepszym interesie medycznym dziecka.

W ciągu ostatnich lat zespoły Lekarzy bez Granic zapewniające wsparcie medyczne ludziom ubiegającym się o azyl w Polsce wielokrotnie obserwowały nieskuteczność procedur oceny wieku. Szczególnie w przypadku małoletnich bez opieki na granicy z Białorusią.

- W przeszłości otrzymywaliśmy informacje o młodych ludziach, którzy wkrótce po przejściu oceny wieku byli odsyłani do Białorusi bezpośrednio ze szpitali, wciąż mając na sobie gipsy i bandaże – mówi dr Alice Silvestro. - Nikomu nie powinno się odmawiać opieki ani odsyłać ze szpitala z powodu badania medycznego, które nigdy nie było przeznaczone do ustalania statusu prawnego danej osoby.

Lekarze bez Granic apelują do ustawodawców i środowiska medycznego

Ustawa o zwalczaniu handlu ludźmi może stanowić okazję do usunięcia tych wad i zapewnienia, że wszelkie przyszłe procedury będą priorytetowo traktować ochronę dzieci, rzetelność naukową i etykę medyczną.

- Zachęcamy polskie towarzystwa radiologiczne, pediatryczne i endokrynologiczne do zajęcia stanowiska w sprawie praktyk oceny wieku i ich ograniczeń naukowych – mówi dr Silvestro. - Ujednolicone wytyczne dotyczące sporządzania raportów oraz jasne potwierdzenie prawa lekarzy do odmowy udziału w tych procedurach, bez konsekwencji prawnych lub zawodowych, są niezbędne do zapewnienia etycznych i skutecznych metod oraz ochrony praw dzieci.

Lekarze bez Granic podkreślają jednocześnie, że stosowanie zawodnych procedur do ustalania wieku prawnego nieletnich może prowadzić do bezprawnego pozbawienia ich możliwości wjazdu do Polski, a tym samym ochrony i bezpieczeństwa.

Pretekst do odmowy ochrony

Nowa ustawa ma wejść w życie najpóźniej w 2027 roku. Jednocześnie w marcu 2025 roku rząd zawiesił prawo do ubiegania się o azyl w obszarze przy granicy polsko-białoruskiej. Miało to być rozwiązanie tymczasowe – wprowadzone wyjątkowo w odpowiedzi na napływ osób na granicy polsko-białoruskiej – jednak pozostaje w mocy do dziś. Zawieszenie możliwości ubiegania się o azyl nie dotyczy niektórych grup osób szczególnie narażonych, w tym małoletnich bez opieki. Nie ma jednak skutecznego mechanizmu identyfikacji osób należących do tych grup, w tym dzieci.

W przypadku nieletnich decyzja o uznaniu ich za osoby poniżej 18 roku życia stanowi poważne wyzwanie, gdy dana osoba nie posiada dokumentu podróży. Decyzja ta leży w gestii funkcjonariuszy w momencie zatrzymania osoby na granicy i jest szczególnie trudna w sytuacjach, gdy ma to miejsce w lesie, bez świadków, w warunkach stresu i przy barierach językowych.

- Od marca 2025 roku Straż Graniczna w Polsce ma jeszcze większe uprawnienia w zakresie decydowania o dalszym losie danej osoby – mówi Uriel Mazzoli, koordynator działań humanitarnych Lekarzy bez Granic w Polsce. - To oni decydują, czy dana osoba może przejść pełną procedurę oceny wieku i ubiegać się o azyl. Wiemy jednak, że procedury te są wadliwe; dzieci muszą być chronione, a nie narażane na dodatkowe szkody.

Polska zamyka dzieci

1 stycznia 2026 roku weszła w życie zmiana ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, która umożliwia umieszczenie w ośrodku strzeżonym dla cudzoziemców osób małoletnich bez opieki, które ubiegają się o ochronę międzynarodową

- Ta zmiana, niezgodna z międzynarodowymi normami ochrony dzieci stanowi obniżenie dotychczasowych standardów ochrony dzieci w Polsce i może prowadzić do dalszych naruszeń praw dzieci - komentuje Draginja Nadażdin, dyrektorka Lekarzy bez Granic w Polsce. - Dodatkowe obawy wzbudza fakt, że zmiana została wprowadzona w sposób nietransparentny, bez konsultacji społecznych i dyskusji. Na tym tle, potrzeba przejrzystego procesu tworzenia prawa i zadbania o ochronę dzieci staje się jeszcze bardziej widoczna.

inf pras