Kontrola Najwyższej Izby Kontroli wykazała liczne nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Problemy dotyczą m.in. braku ciągłości finansowania usług asystencji osobistej i opieki wytchnieniowej, błędów w rozliczeniach oraz niedostatecznego nadzoru nad wydatkowaniem środków publicznych.
NIK o wsparciu dla osób z niepełnosprawnościami: brak ciągłości usług i nieprawidłowe rozliczenia
Opublikowano 9 marca 2026 07:21
Z tego artykułu dowiesz się:
- Nieprawidłowości w systemie wsparcia – Kontrola NIK ujawnia liczne problemy w funkcjonowaniu programów wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami, w tym błędy w rozliczeniach i brak nadzoru nad wydatkami publicznymi.
- Przerwy w świadczeniu usług – Osoby z niepełnosprawnościami często nie mogły korzystać z pomocy z powodu opóźnień w zawieraniu umów, co prowadziło do braków w wsparciu.
- Podwójne rozliczenia – Kontrola wykazała, że niektóre usługi były rozliczane podwójnie, a asystenci jednocześnie świadczyli pomoc dla tej samej osoby w różnych miejscach.
- Potrzeba systemowych zmian – NIK apeluje o usprawnienie procedur zawierania umów oraz wprowadzenie dłuższych okresów wsparcia, co miałoby zapobiec przerwom w usługach.
- Wysokie koszty nieprawidłowości – Łączna wartość ustaleń kontroli wyniosła blisko 2,9 mln zł, co podkreśla pilną potrzebę reform w systemie wsparcia.
Najwyższa Izba Kontroli przeanalizowała funkcjonowanie systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów realizowanego przez organizacje pozarządowe w ramach programów finansowanych z Funduszu Solidarnościowego. Kontrola objęła przede wszystkim programy „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami” oraz „Opieka wytchnieniowa”, realizowane w latach 2022–2023.
Programy asystencji osobistej mają umożliwiać osobom z niepełnosprawnościami wykonywanie codziennych czynności i aktywne uczestnictwo w życiu społecznym. Z kolei opieka wytchnieniowa ma odciążać rodziny i opiekunów poprzez zapewnienie czasowego zastępstwa w opiece nad osobą wymagającą wsparcia. Z ustaleń kontroli wynika jednak, że realizacja tych programów nie zawsze przebiegała w sposób zapewniający ciągłość pomocy.
Przerwy w świadczeniu usług
Jednym z głównych problemów wskazanych przez NIK były opóźnienia w zawieraniu umów pomiędzy ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego lub jednostkami samorządu terytorialnego a organizacjami pozarządowymi realizującymi usługi.
Umowy podpisywano nawet kilka miesięcy po zakończeniu poprzednich kontraktów, które wygasały z końcem roku kalendarzowego. W praktyce oznaczało to, że w pierwszych miesiącach kolejnego roku osoby z niepełnosprawnościami nie zawsze mogły korzystać ze wsparcia, a jego zakres był ograniczony.
Opóźnienia powodowały także trudności organizacyjne po stronie realizatorów programów. Organizacje pozarządowe miały problemy z utrzymaniem zatrudnienia personelu oraz zapewnieniem stabilnego finansowania usług. Jedna z organizacji, aby utrzymać ciągłość działań, musiała korzystać z pożyczek, których kosztów nie można było pokryć ze środków Funduszu Solidarnościowego.
Jak podkreśla NIK, potrzeby osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów mają charakter ciągły i nie kończą się wraz z końcem roku budżetowego, dlatego wsparcie powinno być zapewnione bez przerw.
Nieprawidłowości w realizacji usług
Kontrola wykazała również nieprawidłowości w sposobie dokumentowania i rozliczania usług. W części przypadków stwierdzono, że niektóre usługi nie zostały wykonane lub zostały rozliczone podwójnie.
W dokumentacji pojawiały się sytuacje, w których jeden asystent w tym samym czasie miał świadczyć pomoc w dwóch różnych miejscach albo wykonywać usługę dla tej samej osoby w ramach różnych programów. Zdarzały się także przypadki, gdy kilku asystentów jednocześnie wykazywało świadczenie usług na rzecz tej samej osoby z niepełnosprawnością.
W trakcie kontroli jedna z organizacji skorygowała 279 godzin usług asystencji osobistej o wartości ponad 11 tys. zł i zwróciła nienależnie pobrane środki. W innym przypadku wykazano pokrywające się godziny usług pomiędzy różnymi organizacjami pozarządowymi.
Problemy z dokumentacją i nadzorem
Kontrolerzy wskazali również na nieprawidłowości w prowadzeniu dokumentacji finansowej. Jedna z organizacji nie prowadziła wyodrębnionej ewidencji księgowej dla środków z Funduszu Solidarnościowego, a w jednym roku w ogóle nie prowadziła ksiąg rachunkowych, mimo że była do tego zobowiązana.
W sprawozdaniach z realizacji programów wykazywano koszty, które nie miały pełnego potwierdzenia w dokumentacji źródłowej. Wartość nieudokumentowanych wydatków oszacowano na ponad 372 tys. zł.
Łączna wartość ustaleń kontroli wyniosła blisko 2,9 mln zł. W trakcie kontroli oraz po jej zakończeniu organizacje skorygowały część sprawozdań i zwróciły środki w wysokości ponad 86 tys. zł.
Potrzebne zmiany systemowe
Najwyższa Izba Kontroli podkreśla, że konieczne jest usprawnienie procedur związanych z zawieraniem umów i przekazywaniem środków finansowych, aby zapewnić ciągłość wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów.
Jednocześnie zwrócono uwagę na projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, który w listopadzie 2025 r. został skierowany do sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Projekt przewiduje m.in. możliwość przyznawania wsparcia asystenckiego na okresy dłuższe niż jeden rok, co mogłoby ograniczyć ryzyko przerw w świadczeniu usług.
NIK rekomenduje także wprowadzenie bardziej rygorystycznych zasad weryfikacji i monitorowania wydatków publicznych, aby zwiększyć przejrzystość i efektywność systemu wsparcia.
Źródło: NIK
