Polska to nie USA! Eksperci bronią polskiego kalendarza szczepień

Polskie Towarzystwo Pediatryczne apeluje do decydentów, liderów opinii i organizacji pacjentów o działanie w oparciu o dane epidemiologiczne płynące z polskich i europejskich ośrodków badawczych. Potrzebujemy konsekwentnych działań edukacyjnych i stabilności systemu, a nie zmian wprowadzających niepewność.

Poniżej publikujemy pełną treść apelu:

Stanowisko polskich ekspertów w sprawie niezależności polskiej polityki szczepień w świetle nowych wytycznych CDC

W związku z ogłoszoną przez amerykańską agencję Centers for Disease Control and Prevention (CDC) decyzją o zmianie wytycznych dotyczących kalendarza szczepień, jako eksperci Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych, przedstawiamy stanowisko w sprawie bezpieczeństwa zdrowotnego polskiej populacji.

Wyrażamy głębokie przekonanie, że decyzje podejmowane przez instytucje zagraniczne, w tym CDC, wynikają ze specyfiki tamtejszych uwarunkowań społeczno-ekonomicznych i nie stanowią punktu odniesienia dla Polski. Systemy ochrony zdrowia w USA i w Europie różnią się fundamentalnie. Mechaniczne przenoszenie rozwiązań deregulacyjnych na grunt polski byłoby działaniem nieuzasadnionym merytorycznie i ryzykownym systemowo.

Ograniczanie zakresu szczepień, bez solidnego uzasadnienia w lokalnej sytuacji epidemiologicznej, byłoby krokiem wstecz, który może przynieść negatywne i długofalowe skutki dla zdrowia publicznego.

Polska sytuacja epidemiologiczna i wydolność systemu

W Polsce mierzymy się obecnie z realnymi wyzwaniami epidemiologicznymi. Obserwujemy niepokojące trendy wzrostowe w zakresie zachorowań na choroby zakaźne, w tym gwałtowny powrót krztuśca oraz zagrożenie ogniskami odry. W tych warunkach priorytetem jest utrzymanie wysokiego poziomu wyszczepialności.

Krztusiec: W 2024 r. stwierdzono w Polsce ponad 32 tys. przypadków krztuśca, czyli aż około 35 razy więcej niż rok wcześniej (z 922 do blisko 32,5 tys.). W styczniu 2025 roku lekarze zgłosili ponad 2,6 tys. zachorowań na krztusiec. W tym samym miesiącu w 2024 roku zgłoszono 153 zachorowania, Krztusiec to poważna choroba dzieci, grożąca ostrym przebiegiem i powikłaniami (zapalenie płuc, drgawki, encefalopatia czy zgon), zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci.

Odra: Liczba zachorowań na odrę w 2024 r. wyniosła około 279 (dla porównania – tylko 36 przypadków w 2023 r.), co stanowi ponad ośmiokrotny wzrost. Wzrost zapadalności obserwujemy też w Europie; według WHO w 2024 r. odnotowano w regionie europejskim ponad 127 tys. przypadków odry (najwięcej od 25 lat) i 38 zgonów z jej powodu. Odra jest wysoce zakaźna i u niezaszczepionych dzieci prowadzi do poważnych powikłań (zapalenie płuc, podostre stwardniające zapalenie mózgu).

RSV (syncytialny wirus oddechowy): W 2024 r. zdiagnozowano ponad 41 tys. zakażeń RSV (co jest dwukrotnie większą liczbą niż w roku 2022). Niemal połowa tych zakażeń dotyczyła dzieci poniżej 2. roku życia. RSV jest najczęstszą przyczyną ciężkich infekcji dolnych dróg oddechowych u niemowląt (zapalenie oskrzelików, płuc). Dane z 2025 r. wskazują na dalszy wzrost zakażeń do ok. 95 tys. przypadków.

Grypa: Sezon grypowy 2024/2025 w Polsce przyniósł ponad 2 mln zachorowań, z tygodniowymi szczytami dochodzącymi nawet do 300 tys. nowych przypadków. Hospitalizacji wymagało ok. 25 tys. chorych, a około 1 tys. osób zmarło (głównie osoby starsze, jednak ciężki przebieg może dotyczyć również dzieci z czynnikami ryzyka). Wszystko wskazuje na to, że sezon 2025/2026 będzie jeszcze gorzy. Pocieszający częściowo jest fakt wyższej liczby osób zaszczepionych przeciw grypie.

HPV: W Polsce mamy bardzo niski odsetek zaszczepionych przeciw HPV – niespełna 17% uprawnionej populacji, a program powszechnych, bezpłatnych szczepień rozpoczął się zaledwie 3 lata temu. Aby ograniczyć transmisję HPV i zapobiec wystąpieniu wielu groźnym nowotworom rozwijającym się nawet po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach, szczepienia przeciw HPV wymagają szczególnie wysokiego poziomu ochrony immunologicznej, osiąganej dzięki kompletnemu, naukowo uzasadnionemu schematowi dwudawkowemu, a także utrzymywanie wysokiego odsetka zaszczepionych dzieci.

Polski system ochrony zdrowia nie może pozwolić sobie na eksperymenty i zmiany bez podstaw naukowych w kontekście profilaktyki szczepiennej. Zmniejszenie wyszczepialności, a co za tym idzie wzrost zachorowań na choroby zakaźne, którym potrafimy skutecznie zapobiegać, oznaczałoby dodatkowe, możliwe do uniknięcia obciążenia systemu zdrowia i wzrost kosztów leczenia.

Zaufanie społeczne, edukacja i odpowiedzialność

Kluczowym elementem skuteczności programów szczepień jest zaufanie społeczne. Rodzice i opiekunowie muszą mieć pewność, że zalecenia dotyczące szczepień opierają się na dowodach naukowych i są dostosowane do sytuacji epidemiologicznej w kraju, a co za tym idzie kierują się dobrem dzieci. Dlatego tak ważna jest otwarta, jasna i wiarygodna komunikacja z rodzicami oraz społeczeństwem. Należy prowadzić szerokie działania edukacyjne w kontekście informowania o korzyściach szczepień, realnym poziomie ryzyka wystąpienia chorób zakaźnych oraz o bezpieczeństwie stosowanych preparatów. Niedostosowywanie szczepień do potrzeb społeczeństwa i sytuacji epidemiologicznej powoduje obniżanie wiarygodności profilaktyki szczepiennej. Jeżeli rodzice szczepią dzieci, a mimo to one nadal chorują, wpływa to na wzmocnienie przekazów ruchów antyszczepionkowych i zwątpienie w skuteczność szczepień.

Należy również pamiętać, że szczepienia populacyjne to budowanie zbiorowej odporności: szczepiąc dziecko, rodzic nie tylko zabezpiecza je przed chorobą, ale chroni również rodzeństwo, dziadków i innych członków społeczności. Jest to odpowiedzialność obywatelska, w której każdy zaszczepiony przyczynia się do ochrony najbardziej wrażliwych, a w szczególności tych, którzy nie mogą zostać zaszczepieni. W związku z powyższym niezbędne są kampanie społeczne i programy szkolne promujące szczepienia jako wspólne dobro – mające na celu solidarność międzypokoleniową i społeczną.

Powszechny Program Uodpornienia

Dostrzegając potrzebę nowej jakości w komunikacji ze społeczeństwem, postulujemy również o zmianę nazwy „Programu Szczepień Ochronnych” na „Powszechny Program Uodpornienia”. Termin ten trafniej oddaje cel nadrzędny polityki państwa, jakim jest rezultat, czyli zbudowanie odporności populacyjnej i ograniczenie ciężaru chorób zakaźnych. Zmiana narracji z samej metody („szczepienie”) na korzyść („uodpornienie”) pozwoli uporządkować przekaz o wspólnej odpowiedzialności i może ograniczyć spór społeczny napędzany dezinformacją.

Podsumowując, zmiany rekomendowane przez CDC bazują na specyfice amerykańskich uwarunkowań epidemiologicznych i tamtejszego otoczenia społeczno-ekonomicznego, dlatego nie powinny być wdrażane w Polsce. Jako eksperci OPZCI rekomendujemy, by wszelkie dostosowania kalendarza szczepień podyktowane były wyłącznie danymi i potrzebami polskiej populacji. Zalecamy zachowanie wysokiej czujności epidemiologicznej i dalsze wzmacnianie obowiązującej strategii szczepień. Niezbędne jest aby utrzymać wysoki poziom wyszczepialności i budować zbiorową odporność przed chorobami, które obserwujemy w kraju.

Apelujemy do decydentów, liderów opinii i organizacji pacjenckich o działanie w oparciu o dane epidemiologiczne płynące z polskich i europejskich ośrodków badawczych. Potrzebujemy konsekwentnych działań edukacyjnych i stabilności systemu, a nie zmian wprowadzających niepewność.

Z wyrazami szacunku,

• prof. dr hab. n. med. Adam Antczak, Przewodniczący Rady Naukowej OPZCI, Kierownik Kliniki Pulmonologii Ogólnej i Onkologicznej
• mgr farm. Michał Byliniak, Dyrektor Generalny Infarma
• prof. dr hab. n. med. Joanna Chorostowska-Wynimko, Zastępca Dyrektora ds. Nauki Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie; Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie
• prof. dr hab. n. med. hab. Marcin Czech, Ustępujący Prezes Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego, Przewodniczący Zespołu Kontroli Zakażeń Szpitalnych. Instytut Matki Dziecka
• prof. dr hab. n. med. Teresa Jackowska, Prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Kierownik Kliniki Pediatrii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego
• prof. dr hab. n. med. Karina Jahnz-Różyk, Konsultant krajowy w dziedzinie alergologii; Kierownik Zakładu Immunologii i Alergologii Klinicznej Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie
• dr n. farm. Mikołaj Konstanty, Prezydent Grupy Farmaceutycznej Unii Europejskiej, wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej
• dr n. med. Jarosław Krzywański, Konsultant Wojewódzki na Mazowszu w dziedzinie medycyny sportowej; Kierownik Filii w Warszawie „Centrum Medycyny Klinicznej i Doświadczalnej”
• prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Ernest Kuchar, Kierownik Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym
• dr hab. n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas, Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej; Prezes polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej
• prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Aneta Nitsch-Osuch, Kierownik Zakładu Medycyny Społecznej Zdrowia Publicznego i Wydziału Lekarskiego, Konsultant Wojewódzki na Mazowszu w dziedzinie epidemiologii
• prof. dr hab. n. med. Miłosz Parczewski, Konsultant krajowy w dziedzinie chorób zakaźnych, Kierownik Katedry Chorób Zakaźnych, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
• dr n. med. i n. o zdr. Monika Pintal-Ślimak, Prezes Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych
• dr n. med. Monika Pliszkiewicz, Członek Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patologii Szyjki Macicy
• prof. dr hab. n. med. Piotr Sieroszewski, Kierownik I Katedry Ginekologii i Położnictwa
• prof. dr hab. n. med. Anna Skoczyńska, Kierownik Zakładu Epidemiologii i Mikrobiologii Klinicznej, Kierownik KOROUN, Narodowy Instytut Leków
• dr n. ekon. Małgorzata Sobotka-Gałązka, Dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego
• prof. dr hab. n. med. Leszek Szenborn
• Kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii i Chorób Infekcyjnych na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu
• prof. dr hab. med. Tomasz Targowski, Krajowy konsultant w dziedzinie geriatrii, kierownik Kliniki i Polikliniki Geriatrii Narodowy Instytut Geriatrii Reumatologii i Rehabilitacji
• prof. dr hab. n. med. Mirosław Wielgoś, Konsultant krajowy w dziedzinie perinatologii, kierownik Kliniki Położnictwa i Perinatologii w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA
• mgr Marek Wójcik, Pełnomocnik Zarządu ds. legislacyjnych; Zastępca Dyrektora Biura Związku Miast Polskich

Źródło: https://ptp.edu.pl/