Nowotwory mózgu i układu nerwowego – jak naprawdę wygląda leczenie?

Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego stanowią szczególną grupę chorób onkologicznych. Jak podkreśla prof. Rafał Stec, problemem nie jest wyłącznie sama liczba pacjentów, ale sposób organizacji leczenia. – Powiedziałbym, że kliniczny problem jest i tak, i nie, dlatego że tych przypadków nie ma aż tak bardzo dużo. Natomiast problemem jest to, że ci pacjenci powinni trafiać do ośrodków wyspecjalizowanych w leczeniu nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, dlatego że jest to leczenie wybitnie interdyscyplinarne – zaznacza. Leczenie guzów mózgu nie może opierać się na działaniach jednej specjalności.

– Nie może jedna specjalność zajmować się leczeniem tych pacjentów. Potrzebujemy bardzo mocnego zaplecza nauk podstawowych – neuropatologa, biologa molekularnego, genetyka. Rozpoznanie jest patomorfologiczne, ale podtyp to już rozpoznanie molekularne, genetyczne – mówi prof. Stec.

Glejak: choroba nieuleczalna, ale wymagająca strategii

Glejak pozostaje chorobą nieuleczalną, niezależnie od stopnia złośliwości. Kluczowe znaczenie ma jednak długofalowe planowanie terapii. – My musimy dla pacjenta ustalić strategię leczenia na lata. W skład zespołu wchodzi neurochirurg – ja zawsze mówię: ‘knife first’, czyli nóż pierwszy – ale też neuroradiolog, radioterapeuta, onkolog, neuropatolog, biolog molekularny, psycholog, rehabilitant – wylicza. Jak podkreśla, to właśnie doświadczenie neuroradiologa bywa decydujące przy ocenie nawrotu choroby. – Czasem różnica pomiędzy zmianami pooperacyjnymi a nawrotem choroby jest niewielka i tylko doświadczony neuroradiolog jest w stanie z dużym prawdopodobieństwem to rozróżnić. Zdaniem prof. Steca przyszłość leczenia nowotworów układu nerwowego powinna opierać się na jasno zdefiniowanych strukturach. – To nie mogą być przypadkowe ośrodki. Muszą to być centra doskonałości. Pójdziemy w tym kierunku – tu nie ma innej drogi – podkreśla.

Nowa klasyfikacja i znaczenie genetyki

W 2021 roku wprowadzono nową klasyfikację nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, która w większym stopniu uwzględnia badania molekularne. – Nie chodzi tylko o zmianę podejścia. Rozpoznajemy nowe biomarkery genetyczne. Typ rozpoznajemy histologicznie, ale podtyp już molekularnie. Te klasyfikacje będą musiały być aktualizowane wraz z rozwojem biologii molekularne – wyjaśnia ekspert. Po raz pierwszy od ponad dwóch dekad pojawiła się nowa opcja terapeutyczna dla wybranej grupy pacjentów z glejakiem. Terapia przeznaczona jest dla pacjentów po nieradykalnym zabiegu operacyjnym, którzy nie wymagają natychmiastowej radio- ani chemioterapii.

Diagnostyka obrazowa bez mitów

W rozmowie poruszono także temat nadużywania badań obrazowych, w szczególności PET. – PET nie jest badaniem cudownym. Może dawać wyniki fałszywie ujemne – gdy nowotwór jest mały albo ma niską aktywność metaboliczną – ale też fałszywie dodatnie, np. w stanach zapalnych – wyjaśnia prof. Stec. Jak podkreśla, podstawą pozostaje dobrze wykonane USG, a następnie tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, dobierane w zależności od narządu. – Badanie musi mieć bezpośrednie przełożenie na ustalenie strategii leczenia. To jest klucz.

Czy będzie szczepionka na nowotwory?

Zapytany o możliwość stworzenia szczepionki przeciw wszystkim nowotworom, prof. Stec mówi: Wiele nowotworów bardzo szybko zmienia się genetycznie. Układ immunologiczny może nie rozpoznać kolejnych mutacji. Biologia nowotworu się zmienia – także pod wpływem leczenia – tłumaczy. Jak dodaje, onkologia rozwija się niezwykle dynamicznie, ale pozostaje dziedziną wymagającą nie tylko wiedzy, lecz także odporności psychicznej. – To fascynująca specjalizacja, ale też bardzo trudna. Pacjenci przychodzą do nas cyklicznie, z rodzinami. Odchodzą za wcześnie i to nigdy nie jest obojętne – podsumowuje.