Samorządy na czas wojny i kryzysu. Ukraińskie doświadczenia dla Polski

Gdy kryzys dotyka mieszkańców

Bezpieczeństwo w sytuacji kryzysowej nie zależy wyłącznie od działań administracji centralnej. Wiele decyzji, które bezpośrednio wpływają na życie mieszkańców, musi zapadać na poziomie lokalnym. Chodzi m.in. o alarmowanie, ewakuację, organizację pomocy humanitarnej i bezpiecznych miejsc pobytu, a także utrzymanie dostępu do podstawowych usług.

Jak ważne jest dobre przygotowanie tych mechanizmów, pokazała powódź, która we wrześniu 2024 roku dotknęła południowo-zachodnią Polskę. Dla wielu władz lokalnych stała się praktycznym sprawdzianem procedur kryzysowych. Opublikowany później raport NIK wskazał obszary wymagające poprawy, w tym potrzebę aktualizacji planów zarządzania kryzysowego oraz regularnych szkoleń i ćwiczeń powodziowych.

Konkretne obowiązki nałożyła na samorządy ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej ze stycznia 2025 roku. Dotyczą one działania podczas klęsk żywiołowych, konfliktu zbrojnego i innych sytuacji nadzwyczajnych. Zgodnie z przepisami szefem ochrony ludności na swoim terenie jest wójt, burmistrz albo prezydent miasta.

Ustawa wprowadziła również mechanizm finansowania na poziomie 0,3 proc. PKB. W latach 2025–2026 na program ochrony ludności i obrony cywilnej przeznaczono łącznie ponad 33,9 mld zł.

Wobec zagrożenia ze strony Rosji lista zadań, do których powinny przygotowywać się polskie wspólnoty lokalne, jest długa. Obejmuje m.in. budowę miejsc schronienia, utrzymanie dostaw wody podczas blackoutu, zabezpieczenie zasilania awaryjnego, przygotowanie na cyberataki, sprawne systemy alarmowania oraz procedury masowej ewakuacji.

Ukraina: rozwiązania sprawdzone w praktyce

Dla ukraińskich władz lokalnych wiele z tych wyzwań nie jest przedmiotem planowania ani ćwiczeń, lecz codzienną praktyką. Od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji muszą działać w warunkach, w których sytuacja może zmieniać się z godziny na godzinę.

Wymaga to ścisłej współpracy z wojskiem, strażą pożarną i służbami ratunkowymi, prowadzenia ewakuacji oraz organizowania miejsc czasowego pobytu. Szczególnej ochrony potrzebują dzieci, seniorzy, osoby chore i osoby z niepełnosprawnościami. Jednocześnie zagrożone mogą być dostawy energii, transport i łączność. Oprócz działań militarnych wyzwaniem pozostają cyberataki i dezinformacja.

Podczas spotkania w Warszawie zaprezentowane zostaną studia przypadków z obwodów dniepropietrowskiego, charkowskiego, chersońskiego i sumskiego. Tamtejsi samorządowcy przedstawią m.in., jak organizują ewakuację ludności cywilnej, utrzymują ciągłość dostaw wody i energii oraz zapewniają dostęp do usług społecznych, w tym ochrony zdrowia i edukacji.

Jedno z wystąpień zostanie poświęcone zagrożeniom chemicznym, biologicznym, radiologicznym i nuklearnym, czyli CBRN, w warunkach wojny hybrydowej.

Rekomendacje dla polskich samorządów

Celem konferencji jest wypracowanie rekomendacji dla polskich wsi, miast, gmin, powiatów i województw na wypadek różnych sytuacji nadzwyczajnych: zagrożenia militarnego, cyberataków, blackoutu czy katastrof naturalnych.

Dyskusja ma objąć kolejne etapy reagowania kryzysowego, od pierwszych godzin po pojawieniu się zagrożenia, przez ewakuację i zabezpieczenie infrastruktury krytycznej, po wskazanie rozwiązań stosowanych w Ukrainie, które można byłoby wykorzystać w polskich warunkach prawnych i organizacyjnych.

W programie znalazły się wystąpienia ekspertów, panele dyskusyjne oraz sesje pytań i odpowiedzi. Udział mają wziąć przedstawiciele administracji rządowej, samorządowcy z Polski i Ukrainy, reprezentanci służb i instytucji zajmujących się m.in. pomocą humanitarną oraz naukowcy.

Do dyskusji zaproszono m.in. wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza, sekretarza stanu w MON Cezarego Tomczyka, wicepremiera i ministra cyfryzacji Krzysztofa Gawkowskiego, podsekretarza stanu w MSWiA Wiesława Leśniakiewicza, podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia Katarzynę Annę Kacperczyk oraz ambasadora Ukrainy w Polsce Wasyla Bodnara.

Za stronę merytoryczną wydarzenia odpowiada Rada Naukowa, której przewodniczy prof. Robert Gałązkowski, dziekan Wydziału Nauk o Zdrowiu WUM i kierownik Zakładu Ratownictwa Medycznego. W latach 2008–2024 kierował Lotniczym Pogotowiem Ratunkowym i współtworzył nowoczesny system lotniczego ratownictwa medycznego w Polsce.

Konferencja rozpocznie się o godz. 9.00 w Centrum Dydaktycznym WUM. Organizatorzy szczególnie zachęcają do udziału przedstawicieli samorządów, Państwowej Straży Pożarnej, Policji, Wojska Polskiego i innych służb, pracowników instytucji odpowiedzialnych za infrastrukturę krytyczną i bezpieczeństwo cyfrowe, a także organizacji społecznych zaangażowanych w pomoc humanitarną.

Liczba miejsc jest ograniczona, a o udziale decyduje kolejność zgłoszeń. Szczegółowy program i rejestracja są dostępne na stronie swkz.pl.