Refundacja inhibitorów kinaz janusowych (JAK) w kwietniu 2024 roku była – jak podkreśla prof. Maciej Gonciarz, kierownik Kliniki Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych Wojskowego Instytutu Medycznego – PIB – bardzo dobrą decyzją. Doustna terapia zmieniła praktykę kliniczną, umożliwiając leczenie pacjentów w domu przy zachowaniu kontroli skuteczności i bezpieczeństwa w ramach programu lekowego. Jednocześnie ekpsert wskazuje na potrzebę zmian organizacyjnych systemu leczenia pacjentów z NZJ.
Dwa lata refundacji inhibitorów JAK. Prof. Gonciarz: to była bardzo dobra decyzja
Opublikowano 3 marca 2026 18:25
Z tego artykułu dowiesz się:
- Refundacja inhibitorów JAK wprowadza rewolucję w leczeniu pacjentów z NZJ, umożliwiając im przyjmowanie leków w formie tabletek w domowym zaciszu. Dzięki temu pacjenci zyskali większą kontrolę nad swoim leczeniem, co znacząco poprawia jakość ich życia.
- Nowa terapia działa błyskawicznie. Już w ciągu pierwszej doby można zauważyć istotne poprawy, co czyni ją szczególnie skuteczną w przypadku ciężkich rzutów wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
- Skuteczne leczenie wpływa nie tylko na zdrowie fizyczne, ale także na aspekty społeczne życia pacjentów. Pacjenci, którzy wcześniej z powodu choroby byli wykluczeni społecznie, teraz wracają do pracy, a nawet planują rodziny.
- Polski program terapii nieswoistych chorób zapalnych zyskał uznanie. Eksperci chwalą zarówno dostępność leków, jak i elastyczność programu, jednak podkreślają potrzebę dalszych zmian organizacyjnych w celu lepszego zarządzania pacjentami.
Panie Profesorze dwa lata temu w kwietniu została podjęta decyzja o refundacji inhibitorów JAK. Mówiło się wtedy, że terapia “poszła do domu za pacjentem”. Jak ta decyzja refundacyjna wpłynęła na praktykę kliniczną, ale też perspektywę pacjenta?
To była bardzo dobra decyzja, ponieważ chorzy mogą brać lek w postaci tabletek. Proszę sobie wyobrazić, że czasami nie chcą ich brać, bo uważają, że tabletki nie będą działały tak skutecznie jak leki, które są przetaczane albo dożylnie, albo podawane podskórnie. Oczywiście uświadamiamy im, że jest to leczenie absolutnie skuteczne, często skuteczniejsze niż dotychczasowe terapie.
Grupa leków, w postaci tabletek, to małe cząsteczki, więc nie jest to terapia biologiczna. Zmieniło to w ten sposób nasze postępowanie, że chorzy mogą sobie brać tabletki w domu. My tylko kontrolujemy tych chorych - w tak zwanych punktach kontrolnych, zgodnie z wytycznymi naszego programu - czy oni spełniają te punkty kontrolne, to znaczy czy terapia jest skuteczna i czy powinna być kontynuowana.
Czyli jest bardzo korzystna z tego punktu widzenia dla pacjentów. A jak szybko ta terapia zaczyna działać?
Początkowe badania i również badania rejestracyjne mówiły o tym, że nawet w ciągu pierwszej doby obserwowano istotną poprawę. Pomińmy, że to jest pierwsza doba, ale faktycznie lek działa bardzo szybko. On jest dobrze wchłaniany z przewodu pokarmowego, wchłania się w żołądku i dwunastnicy, w związku z tym biegunka czy zakres tego zapalenia nie wpływają na to co się nazywa farmakokinetyką leku. Stosujemy więc tę grupę leków w takiej szczególnej sytuacji, czyli ciężkiego, ostrego rzutu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. To byli zwykle chorzy, którzy trafiali do szpitali w ciężkim stanie i tam mieli podawane właśnie w postaci wlewów dożylnych, czasami podskórnych leki biologiczne. Ich możemy dzisiaj leczyć również tymi doustnymi, pod warunkiem oczywiście, że nie wymiotują i że tabletka będzie miała szansę zadziałania.
A w takim kontekście społecznym, aktywności zawodowej, rodzinnej jak to leczenie wpływa na życie pacjentów?
Każde skuteczne leczenie wpływa na każdego chorego. Proszę sobie wyobrazić, że człowiek oddaje 15 do 20 krwistych wypróżnień na dobę. Mówimy o wykluczeniu zawodowym, bo trudno iść do pracy, ale mówimy też o wykluczeniu społecznym. Ci chorzy nie chcą wychodzić z domu. To są zwykle ludzie młodzi, więc bardzo ważne aspekty ich życia, jak kontakty seksualne, zachodzenie w ciąże - to wszystko jest katastrofą, leży w gruzach. Więc skuteczna terapia po prostu przynosi tym chorym zdecydowaną poprawę i nie chcę powiedzieć, że tylko i wyłącznie mierzoną tym, co my chcemy, czyli wygojeniem jelita, ale to jest oczywiście też poprawa jakości ich życia. Na przykład kobiety mogą zachodzić w ciążę, rodzą zdrowe dzieci, mężczyźni wracają do pracy. To nie tylko ja, ale wszyscy koledzy, którzy się zajmują się terapią nieswoistych chorób zapalnych, mają spektakularnych chorych, którzy na przykład okrążają świat, wybierają się w podróż dookoła świata a wcześniej nie wychodzili z domu przez 5-7 lat.
Jak po tych dwóch latach ocenia Pan tę decyzję Ministerstwa Zdrowia?
Muszę powiedzieć, że nie tylko tę, bo w polskim programie w zasadzie mamy wszystkie leki. Co więcej, jeżeli chodzi o wrzodziejące zapalenie jelita grubego, to jest tak zwana pierwsza linia, lekarz decyduje, który lek może zostać użyty, więc jeżeli w ogóle jest jakiś program, to nasz jest naprawdę niezły, czy nawet dobry. To jest oczywiście wysiłek środowiska, możemy wymienić przynajmniej dwie osoby. Pani profesor Grażyna Rydzewska i nasz konsultant krajowy, pan profesor Jarosław Reguła, którzy bardzo aktywnie w tej sprawie działali. Trudno nie zauważyć też tej dobrej postawy strony Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia. Teraz przyszedł czas na zmianę organizacji, bo mamy te cząsteczki, wchodzą nowe - czyli inhibitory interleukiny 23. Duże ośrodki, które mają dużo chorych pękają w szwach. To jest zupełnie niepotrzebne, ponieważ jeżeli uzyskujemy remisję choroby, poprawę, to chorych mogłyby przyjąć na siebie ośrodki regionalne. W zasadzie polega to na przyjęciu pacjenta, sprawdzeniu czy nie ma działań niepożądanych leku i danie mu leku. Mam nadzieję, że tak jak fajnie było, jak uzyskiwaliśmy te dobre wiadomości odnośnie włączania cząsteczek, to może się uda również zmienić organizację polskiego programu terapii nieswoistych chorób zapalnych.
