Subskrybuj
Logo małe
Szukaj
banner

Antybiotykooporność - cicha pandemia naszych czasów

MedExpress Team

Medexpress

Opublikowano 17 listopada 2026 10:44

Antybiotyki są jednym z najważniejszych osiągnięć współczesnej medycyny, ale ich skuteczność jest coraz bardziej zagrożona. Bakterie stają się oporne na leki, które jeszcze niedawno pozwalały skutecznie zwalczać zakażenia. Do narastania tego problemu przyczyniamy się również sami, niewłaściwie stosując antybiotyki. O tym, jak chronić ich skuteczność i dlaczego jest to wspólna odpowiedzialność, przypomina Światowy Tydzień Wiedzy o Antybiotykach, obchodzony co roku w dniach 18–24 listopada.
Antybiotykooporność - cicha pandemia naszych czasów - Obrazek nagłówka
Fot. Getty Images/iStockphoto

Antybiotyki należą do najważniejszych odkryć w historii medycyny. Przed ich wprowadzeniem do powszechnego użytku nawet stosunkowo częste zakażenia bakteryjne, takie jak np. zapalenie płuc, mogły kończyć się śmiercią. Dziś trudno wyobrazić sobie bez nich nie tylko leczenie chorób zakaźnych, ale również współczesną chirurgię, transplantologię czy terapię onkologiczną. Tymczasem skuteczność tych leków jest zagrożona.

Problemem jest antybiotykooporność, czyli zdolność bakterii do przeżywania i namnażania się mimo zastosowania antybiotyków, które wcześniej były wobec nich skuteczne. To naturalne zjawisko, jednak niewłaściwe i nadmierne stosowanie antybiotyków znacznie przyspiesza jego rozwój. W rezultacie zakażenia stają się coraz trudniejsze do leczenia, wymagają dłuższej hospitalizacji, a niekiedy okazują się niemożliwe do opanowania dostępnymi lekami.

– Antybiotykooporność to cicha pandemia naszych czasów – podkreśla dr Olga Fedorowicz z Katedry i Zakładu Farmakologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. – Antybiotyki zrewolucjonizowały medycynę, ale musimy pamiętać, że ich skuteczność nie jest nam dana raz na zawsze. Bakterie uczą się, jak bronić się przed lekami, a my, popełniając błędy w ich stosowaniu, ułatwiamy im to zadanie. Są to leki, które ratują życie, ale tylko wtedy, gdy korzystamy z nich rozsądnie.

Antybiotyk nie działa na wirusy

Jednym z najczęstszych błędów jest oczekiwanie, że antybiotyk pomoże przy każdej infekcji. Tymczasem leki te działają na bakterie, a nie na wirusy. Nie są więc skuteczne w leczeniu grypy, przeziębienia ani większości infekcji dróg oddechowych u dzieci, które mają podłoże wirusowe. Ich stosowanie w takich przypadkach nie przynosi korzyści terapeutycznych, może natomiast powodować działania niepożądane i przyczyniać się do rozwoju antybiotykooporności.

– Zdarza się, że pacjenci, szczególnie rodzice małych dzieci, oczekują od lekarza przepisania antybiotyku, traktując go jako gwarancję szybszego wyleczenia – mówi dr Olga Fedorowicz. – Tymczasem decyzja o jego zastosowaniu powinna wynikać z oceny medycznej, a nie z presji pacjenta. Równie niebezpieczne jest samodzielne sięganie po leki, np. pozostałe po wcześniejszym leczeniu. Preparat dobrany do jednej infekcji nie musi być odpowiedni w przypadku kolejnej. Nie należy również samowolnie zmieniać dawkowania ani czasu trwania zaleconej terapii.

Jedno Zdrowie – wspólna odpowiedzialność

Walka z antybiotykoopornością nie kończy się jednak w gabinecie lekarskim ani w szpitalu. Coraz większe znaczenie ma podejście określane jako One Health, czyli „Jedno Zdrowie”, promowane m.in. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Zakłada ono, że zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska jest ze sobą ściśle powiązane.

Właśnie do tej koncepcji nawiązuje tegoroczne hasło Światowego Tygodnia Wiedzy o Antybiotykach: „One Health, one action: Prevent AMR now” („Jedno Zdrowie, jedno działanie – powstrzymajmy lekooporność już teraz”). Kampania, zapoczątkowana przez WHO w 2015 roku, ma zwiększać świadomość zagrożeń związanych z narastającą opornością drobnoustrojów na leki.

Bakterie oporne na antybiotyki mogą przenosić się między ludźmi, zwierzętami i środowiskiem. Dlatego racjonalne stosowanie tych leków jest ważne nie tylko w medycynie, ale także w weterynarii i rolnictwie. Znaczenie mają również codzienne zachowania, w tym właściwe postępowanie z niewykorzystanymi lekami.

– Każdy z nas może przyczynić się do ochrony skuteczności antybiotyków. Wystarczy przestrzegać kilku prostych zasad: nie przyjmować ich na własną rękę, nie wymuszać recepty na lekarzu, a jeśli antybiotyk został zalecony, stosować go dokładnie według wskazań, bez samodzielnego skracania czy przedłużania terapii. Pamiętajmy też, żeby niewykorzystanych lub przeterminowanych leków nie wyrzucać do zwykłego kosza ani nie wylewać do kanalizacji, lecz oddawać do wyznaczonych punktów np. w aptekach. Ważną rolę w ograniczaniu antybiotykooporności odgrywają również szczepienia ochronne. Zapobiegając zakażeniom, zmniejszają ryzyko powikłań i wtórnych zakażeń bakteryjnych, a tym samym ograniczają potrzebę stosowania antybiotyków. Szczepienia są więc nie tylko sposobem ochrony przed chorobami zakaźnymi, ale również istotnym elementem strategii przeciwdziałania narastaniu antybiotykooporności – wyjaśnia dr Olga Fedorowicz.

Antybiotykooporność nie jest wyłącznie problemem przyszłości. Już dziś utrudnia leczenie zakażeń na całym świecie. Ochrona skuteczności tych leków wymaga więc zarówno odpowiedzialnych decyzji lekarzy i farmaceutów, jak i świadomych zachowań pacjentów. Każda niepotrzebnie zastosowana kuracja może przyczyniać się do pogłębiania problemu, którego konsekwencje odczujemy wszyscy.

Ekspertka UMW i USK wyróżniona ogólnopolską nagrodą

Dr Olga Fedorowicz jest asystentką w Katedrze i Zakładzie Farmakologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, konsultantką wojewódzką w dziedzinie farmacji klinicznej dla województwa dolnośląskiego. Kieruje zespołem farmaceutów klinicznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu. Jest specjalistką w dziedzinie farmacji klinicznej, szpitalnej i aptecznej. Działa również w samorządzie aptekarskim, m.in. w Komisji ds. Farmacji Szpitalnej i Klinicznej Naczelnej Izby Aptekarskiej.

W październiku 2026 r. została uhonorowana nagrodą „Osobowość Pharmacovigilance 2026”, przyznaną przez Polskie Towarzystwo Bezpiecznej Farmakoterapii za wybitny wkład w rozwój systemu monitorowania bezpieczeństwa farmakoterapii w Polsce. Wyróżnienie wręczono podczas Kongresu Pharmacovigilance Polska 2026 w Warszawie.

inf pras

Szukaj nowych pracowników

Dodaj ogłoszenie o pracę za darmo

Lub znajdź wyjątkowe miejsce pracy!

Najciekawsze oferty pracy (przewiń)

Zobacz także