W środę odbyło się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Pielęgniarek i Położnych, podczas którego dyskutowano na temat istoty zwiększenia roli pielęgniarek i położnych w systemie szczepień i edukacji zdrowotnej. Wnioski to konkretne propozycje zmian, które skrócą ścieżkę pacjenta do szczepień.
Niewykorzystany potencjał pielęgniarek blokuje rozwój systemu szczepień
Opublikowano 29 stycznia 2026 11:22
Fot. iStock/Getty Images
Z tego artykułu dowiesz się:
- Wzrost wyszczepialności w Polsce jest możliwy! Ostatnie zmiany w systemie organizacji szczepień wskazują na potencjał, jaki tkwi w pielęgniarkach i położnych, które mogą odegrać kluczową rolę w zwiększeniu liczby szczepień.
- Dlaczego pacjenci muszą pokonywać długą drogę do szczepień? Obecny system wymaga od pacjentów uzyskania recepty i wizyt w aptekach, co prowadzi do opóźnień i rezygnacji z szczepień.
- Reformy, które mogą zmienić system! Eksperci postulują o stworzenie nowych świadczeń dla pielęgniarek oraz umożliwienie im wystawiania recept, co znacznie uprości proces szczepień.
- Rok 2026 - czas na profilaktykę! Sejm ogłosił ten rok Rokiem Profilaktyki, co stwarza doskonałą okazję do wprowadzenia koniecznych zmian w systemie szczepień w Polsce.
Pozytywne zmiany systemowe, które zadziały się w aptekach na przestrzeni ostatniego roku, spowodowały, że odnotowany został widoczny wzrost wyszczepialności. Nadal jednak w systemie są bariery, które wymagają doprecyzowania. Jedną z nich jest nieefektywna organizacja szczepień w POZ, czyli w miejscu gdzie realizowane jest ich ok. 70%[1]. Eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych podkreślają: „mamy gotowe zasoby kadrowe pielęgniarek i położnych, które można i należy skutecznie wykorzystać w procesie szczepień. To jeden z warunków niezbędnych do zwiększenia wyszczepialności w Polsce”.
Obecne regulacje prawne i ograniczenia kompetencyjne sprawiają, że potencjał pielęgniarek i położnych pozostaje w dużej mierze niewykorzystany. Obecnie pielęgniarki kwalifikują do szczepień, wykonują je, prowadzą edukację, wspierają opiekę nad kobietą w ciąży i dzieckiem ale nie mogą np. wystawiać recepty na zamienne szczepienia obowiązkowe oraz na szczepienia dla kobiet w ciąży, nawet jeśli są odpowiedzialne za ich realizację. Z kolei w sytuacjach gdzie mogą wystawić receptę, nie mają możliwości zrealizowania szczepienia od razu, ponieważ szczepionek nie ma w placówce. Pacjent musi odbyć długą drogę, aby zostać zaszczepionym w POZ.
Dr Andrzej Tytuła, wiceprezes Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych wskazał, że największym problemem systemu jest niewykorzystany potencjał pielęgniarski. Są pielęgniarki, które mają kompetencje i są gotowe, aby realizować pełny proces – od zamawiania szczepionek, przez ordynację do zaszczepienia.
„NIPIP stoi na stanowisku potrzeby rozwoju możliwości pielęgniarek i wyrównania możliwości szczególnie do możliwości innych zawodów. Nie może dojść do sytuacji, w której np. farmaceuta będzie miał więcej możliwości do działań w czynnościach, które są przypisane do praktyki pielęgniarek” – wskazał dr Andrzej Tytuła.
Brak możliwości szczepienia „od ręki”
Obecnie w Polsce większość szczepień (ok. 70–80%) wciąż wykonuje się w publicznych poradniach POZ. Tymczasem brak dostępu do szczepionek refundowanych w placówce skutkuje tym, że pacjent często musi przebyć długą drogę, żeby w ogóle się zaszczepić. Efekt? Opóźnienia lub całkowita rezygnacja ze szczepienia. Obecne uwarunkowania systemowe powodują, że pacjent chcący się zaszczepić w POZ (np. przeciw pneumokokom, grypie czy RSV) musi najpierw uzyskać receptę od lekarza lub pielęgniarki, udać się do apteki, a następnie wrócić do placówki na wykonanie szczepienia.
Dr Michalina Bou-Matar z Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej podkreśliła, że „problem rozwiązałby się gdyby szczepionki były dostępne na miejscu w POZ. Wtedy nie ma problemu z receptą i jej wykupywaniem. Pacjent przychodzi i jest szczepiony od razu. Szczególnie dla osób starszych i kobiet ciężarnych tak długa droga obejmująca apteki i z powrotem POZ jest szczególnym problemem i utrudnieniem i zniechęca do szczepienia”.
Eksperci OPZCI podsumowali: „Celem zmian jest to, aby pacjent mógł zaszczepić się wszędzie, gdzie spotka się z rekomendacją szczepień”.
Przeszkody organizacyjne i finansowe
Podczas posiedzenia zwrócono szczególną uwagę na potrzebę stworzenia świadczenia dla pielęgniarek zawierającego usługę szczepienia oraz koszt szczepionki. Jak wskazują eksperci takie rozwiązanie jest bardziej opłacalne i motywacyjne z punktu widzenia placówki.
Potwierdza to rekomendacja Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT)[2] gdzie eksperci potwierdzili, że zaangażowanie pielęgniarek w wykonywanie szczepień zalecanych jest nie tylko zasadne medycznie, ale także opłacalne. W swojej rekomendacji AOTMiT podkreśla, że pielęgniarki mają odpowiednie kwalifikacje, a wprowadzenie takiego świadczenia nie wiązałoby się z dodatkowymi kosztami dla systemu, byłoby to jedynie przesunięcie środków w ramach już istniejącego budżetu POZ. Zdaniem AOTMiT „wdrożenie proponowanego rozwiązania może przyczynić się do zwiększenia odporności populacyjnej, ograniczenia wydatków publicznych związanych z leczeniem chorób zakaźnych, odciążenia lekarzy oraz poprawy efektywności funkcjonowania POZ.”
Rekomendacje OPZCI: reforma systemu szczepień z udziałem pielęgniarek
W dyskusjach i wypowiedziach eksperci podkreślili kluczowe zmiany jakie należy wdrożyć, aby system szczepień usprawnić, a co za tym idzie zwiększyć poziom wyszczepialności:
- Nowe świadczenie finansowane przez NFZ – wyjęcie szczepień ze stawki kapitacyjnej i stworzenie świadczenia w stawce per serwis (usługa + koszt szczepionki)
- Uprawnienia dla pielęgniarek do wystawiania recept na zastępcze szczepienia obowiązkowe, np. szczepienia kombo czy produkty o wyższej walentności
- Rozszerzenie dostępu do systemu gabinet.gov.pl w celu zgłaszania NOP-ów przez pielęgniarki,
- Umożliwienie pielęgniarkom wyjście poza POZ i szczepienie pacjentów w domu lub w DPS’ach
- Wzmocnienie roli pielęgniarek w szczepieniach kobiet w ciąży oraz edukacji
Eksperci OPZCI w przygotowanym dokumencie „Rekomendacje odnośnie zwiększania dostępności szczepień ochronnych na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej (POZ)”[3] przedstawili model skróconej ścieżki dla szczepień zalecanych, ponadto przedstawiono konkretne zmiany jakie należy wdrożyć w systemie.
„Obecny model realizacji szczepień w POZ opiera się na zbyt wielu etapach, co zniechęca pacjentów do zaszczepienia. Dodatkowo obecny model finansowania szczepień powoduje, że personel medyczny nie rekomenduje wykonywania szczepień i nie ma motywacji do zintensyfikowania tych działań. Zaproponowany model skróconej ścieżki opiera się na wygodzie dla pacjenta, opłacalności dla personelu i nie wiąże się z żadnymi dodatkowymi kosztami dla państwa” – podkreśla prof. dr hab. n. med. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych.
Rok 2026 został ogłoszony przez Sejm Rokiem Profilaktyki. Eksperci OPZCI podkreślają, że to okazja do wprowadzenia rzeczywistych zmian w funkcjonowaniu systemu szczepień w Polsce.
inf pras
[1] Dane z Centrum e-Zdrowia, analizowane dane opierają się o informacje z realizacji recept na szczepionki od 1 sierpnia 2025 r. do 18 listopada 2025 r
[3] https://opzci.pl/wp-content/uploads/2025/05/Rekomendacje-zwiekszania-dostepnosci-szczepien-OPZCI-2025_WWW.pdf
Tematy
położne / system zdrowotny / szczepienia / wyszczepialność / pielęgniarki / edukacja zdrowotna
