Naukowcy przekazali Komisji Europejskiej list w sprawie regulacji tytoniowych

Spalanie, nie nikotyna

Sygnatariusze listu (oryginał do pobrania: tutaj) podkreślają, że nie kwestionują szkodliwości bezdymnych produktów nikotynowych – żaden z nich nie powinien być stosowany przez nieletnich, a wszystkie wymagają ścisłej regulacji. Jednocześnie twierdzą, że stawianie znaku równości między nimi a papierosami jest naukowo nieuprawnione. Za przytłaczającą większość nowotworów, chorób układu krążenia, schorzeń płuc i przedwczesnych zgonów związanych z paleniem odpowiada – jak piszą – nie nikotyna, lecz toksyczne substancje powstające podczas spalania tytoniu.

Autorzy odnoszą się też krytycznie do publicznych komunikatów zacierających różnicę między nikotyną a dymem tytoniowym, określając je jako działanie wprowadzające opinię publiczną w błąd.

Błędne pytanie

Kluczowym postulatem podpisanych pod listem ekspertów jest zmiana punktu odniesienia przy ocenie wyrobów bezdymnych. Jak argumentują, dla znacznej części dorosłych użytkowników realną alternatywą nie jest abstynencja nikotynowa, lecz dalsze palenie papierosów. Ocenianie produktów bezdymnych wyłącznie w zestawieniu z „nieużywaniem niczego" oznacza – zdaniem sygnatariuszy – stawianie błędnego pytania. Właściwe brzmi natomiast: czy palacze przechodzący na te produkty ograniczają narażenie na substancje toksyczne odpowiedzialne za fatalne skutki palenia, i czy może to sumarycznie przełożyć się na mniejszą liczbę chorób wywołanych nałogiem.

W tym kontekście autorzy listu powołują się na rezolucję Parlamentu Europejskiego z 2022 roku w sprawie walki z rakiem, w której PE wprost wezwał Komisję do oceny e-papierosów, podgrzewaczy tytoniu i nowatorskich wyrobów tytoniowych – z uwzględnieniem porównania z innymi produktami tytoniowymi. Gdyby Komisja oceniała wyroby bezdymne jedynie względem abstynencji, ignorowałaby właśnie ten model analizy, o który wnioskował Parlament.

Młodzież i rynek

List zawiera jednoznaczne deklaracje dotyczące ochrony nieletnich: eksperci opowiadają się za zakazem dostępu do wszelkich produktów nikotynowych dla osób niepełnoletnich. Jednocześnie ostrzegają, że argument z ochrony młodzieży nie może zastępować rzetelności naukowej ani automatycznie uzasadniać zakazu. Przywołują dane ze Stanów Zjednoczonych, Nowej Zelandii i Wielkiej Brytanii, gdzie – jak wskazują – palenie wśród młodych nadal wyraźnie spada mimo dostępności bezdymnych produktów nikotynowych na regulowanym rynku.

Autorzy zwracają też uwagę na ryzyko niezamierzonych konsekwencji. Komisja definiuje cel „pokolenia wolnego od tytoniu" jako ograniczenie odsetka użytkowników tytoniu poniżej 5 proc. do 2040 roku, tymczasem palenie wciąż pozostaje w UE powszechne. Gdyby Bruksela uchwaliła prawo oparte na założeniu, że wszystkie produkty nikotynowe są zasadniczo takie same, mogłoby to – przestrzegają eksperci – paradoksalnie chronić rynek papierosowy zamiast go kurczyć. „Europa nie może twierdzić, że kieruje się nauką w walce z rakiem, ignorując jednocześnie jedno z najbardziej podstawowych rozróżnień w kontroli tytoniu: różnicę między dymem a produktami bezdymnymi" – piszą sygnatariusze.

Postulaty

W konkluzji eksperci wzywają Komisję, by każdy projektowany akt prawny:

• porównywał szkodliwość bezdymnych produktów nikotynowych do szkodliwości kontynuowania palenia papierosów, a nie tylko do abstynencji;
• uwzględniał kontinuum ryzyka między wyrobami zamiast zakładanej równoważności z papierosami;
• odróżniał szkody wynikające ze spalania od skutków działania samej nikotyny;
• rozwiązywał problem dostępu nieletnich i nielegalnego rynku poprzez proporcjonalną regulację, a nie fałszywe zrównanie;
• a także stosował porównawcze podejście naukowe, o które wnioskował Parlament Europejski.

Sygnatariusze listu:

1. Vincent Amble-Naess – lekarz, podcaster zdrowia publicznego (Szwecja)
2. dr Fabio Beatrice – dyrektor naukowy MOHRE, emerytowany kierownik otorynolaryngologii, założyciel No Smoking Center w S. Giovanni Bosco Hospital (Turyn, Włochy)
3. Fernando Fernández Bueno – chirurg onkolog, Gómez Ulla Hospital (Madryt); rzecznik Platform for Tobacco Harm Reduction
4. Carmen Escrig – doktor biologii komórkowej i molekularnej
5. prof. Sasa Jevtovic – psychiatra-psychoterapeuta, kierownik oddziału, Department of Psychiatry and Psychological Medicine, University Hospital Centre Zagreb
6. dr Nikolina Kastratovic – asystent dydaktyczny, University of Kragujevac (Serbia)
7. prof. Rossen Kalpachki – neurolog, kierownik Kliniki Neurologii, University Hospital „St. Anna" w Sofii (Bułgaria); kierownik Stroke Center „St. Anna" w Sofii; założyciel i sekretarz Bulgarian Stroke Society
8. prof. Giovanni Li Volti – profesor biochemii, dyrektor Center of Excellence for the Acceleration of Harm Reduction (CoEHAR), University of Catania
9. Martynas Marcinkevičius – psychiatra, Vilnius City Mental Health Center
10. Dritan Miloti – kierownik techniczny ds. farmacji
11. prof. Viktor Mravčík – lekarz, wiceprzewodniczący zarządu Society for Addictive Diseases of the Czech Medical Association; doradca naukowy krajowego koordynatora ds. narkotyków
12. prof. Gediminas Navaitis – Wilno (Litwa)
13. Georgios Panotopoulos – specjalista chorób wewnętrznych, otyłości i żywienia; prezes HASOMED (Hellenic Association for the Study of Obesity, Metabolism & Eating Disorders)
14. Ioannis Patrikios – profesor, prodziekan School of Medicine, European University Cyprus
15. prof. Luboš Petruželka – profesor medycyny i onkologii, Wydział Lekarski Uniwersytetu Karola w Pradze
16. Emilian Damian Popovici – profesor nadzwyczajny epidemiologii, University of Medicine and Pharmacy „Victor Babeș" w Timișoarze
17. Heidi B. Ramstad – chief medical officer / dyrektor medyczny
18. Christos G. Savopoulos – profesor chorób wewnętrznych, dyrektor 1st Propedeutic Department of Internal Medicine & Stroke Unit, AHEPA University Hospital
19. Roland Shuperka – były krajowy koordynator ds. kontroli tytoniu w Albanii; przedstawiciel na posiedzeniach FCTC; laureat nagrody World No Tobacco Day 2007; uczestnik WHO Tobacco Laboratory Network (TobLabNet)
20. Ranko Stevanović – prezes Croatian Society for the Harm Reduction in Public Health (HaRPH)
21. dr János Szemelyácz – specjalista uzależnień, psychiatra, psychoterapeuta; prezes Hungarian Association on Addictions
22. Athanasios Symeonidis – lekarz rodzinny; sekretarz honorowy Hippocrates Association of GP/FM of Greece
23. Philip Tønnesen – dr med., specjalista chorób płuc, ekspert w zakresie rzucania palenia; przewodniczący Tænketanken Røgfri
24. Eleftheria Tzarnta – stomatolog, implantolog
25. Bernd Werse – profesor pracy socjalnej, dyrektor Institute for Addiction Research, Frankfurt University of Applied Sciences
26. Dirk Ziebolz – prof. dr, Department of Conservative Dentistry and Periodontology, Brandenburg Medical School Theodor Fontane (MHB), Brandenburg/Havel (Niemcy)