Nasze ciche tak, czyli ile kosztuje nas praca?

W tegorocznym badaniu sprawdzano, jaki koszt psychologiczny ponoszą osoby w środowisku pracy. Pytano o mikroobciążenia dnia codziennego i ich źródła, ale jednocześnie o długoterminowy koszt w postaci np. wypalenia zawodowego.

Poprzez badanie patrzymy na kontrakt między pracownikiem a organizacją. Chcieliśmy rozpoznać na co rzeczywiście się umawiamy, a na co tylko nauczyliśmy się godzić. Czemu w pracy mówimy ciche „tak”, choć nie zawsze jest to świadoma zgoda. Bo bardzo ważna jest różnica między wymaganiem, które jest częścią pracy, a wymaganiem, które trwa tylko dlatego, że człowiek potrafi je jeszcze unieść, a my niestety naprawdę bardzo dobrze potrafimy przystosowywać się do warunków, także tych, które nam nie służą. Wtedy to, co wygląda jak zasób, może być sposobem kompensowania warunków, które należałoby w organizacji zmienić - mówi Agata Swornowska-Kurto, Prezeska Zarządu Grupy ArteMis, pomysłodawcy i organizatora kampanii „Bliżej Siebie”.

Raport z prezentacją pełnych wyników oraz komentarzami ekspertów kampanii można pobrać bezpłatnie na stronie kampanii: https://blizejsiebie.info/raport/nasze-ciche-tak-w-pracy-kontrakt-podpisany-zdrowiem-psychicznym/

Ile kosztuje nas praca?

Zaledwie 4% osób w środowisku pracy nigdy nie odczuwa stresu. Dla zdecydowanej większości jest on częstszym towarzyszem codziennych obowiązków - 47% doświadcza go co najmniej często, a 49% czasami. Co istotne stres ma przełożenie na bieżącą pracę - 45% osób przyznaje, że co najmniej czasami utrudnia im on wykonywanie zadań.

W perspektywie długoterminowej stres ma też swoje konsekwencje w postaci wypalenia zawodowego. Ponad połowa (54%) osób w środowisku pracy jest zdania, że może im ono grozić. A przypuszczenia te mogą być trafne, jeśli spojrzeć na doświadczanie trzech wymiarów wypalenia, jakie wskazuje definicja WHO, W ostatnim roku były to:

• 72% poczucie wyczerpania i/lub braku energii
• 61% obniżona efektywność w pracy
• 54% dystans i/lub negatywne nastawienie do pracy/współpracowników

W pracy czujemy się zestresowani, ale także zmęczeni psychicznie - o takim zmęczeniu jeszcze podczas godzin pracy mówi ponad 2/3 badanych (36% doświadcza go co najmniej często, a 33% czasami). Uczucie to pozostaje z nami na dłużej, także po zakończeniu obowiązków służbowych - wyczerpanie psychiczne po godzinach pracy to doświadczenie większości badanych (33% czuje się tak czasami, a 28% co najmniej często). Warto dodać, że 38% osób w środowisku pracy czuje się przeciążona emocjonalnie.

Obciążenie psychiczne może także mieć swoje wymierne następstwa, ponieważ 40% osób uznających swoją pracę za obciążającą psychicznie deklaruje, że jeśli sytuacja nie zmieni się przez najbliższe 6-12 miesięcy będą rozważać zmianę pracy.

Za tymi doświadczeniami respondentów może stać sposób organizacji pracy, w tym jej tempa, które za psychicznie obciążające uznaje 34% osób w stopniu „czasami”, a 18% „często i bardzo często”. Wymaganiem jest też presja natychmiastowej reakcji (odczuwana co najmniej często przez 27%, a czasami przez 36%), przytłaczająca liczba obowiązków (czasami mówi o niej 35% osób, a 21% co najmniej często) i konieczność ciągłego przełączania się między zadaniami (doświadcza jej: 34% „czasami”, a 29% co najmniej „często”).

Obciążający może być też brak doceniania, na który czasami skarży się 29% osób, a dla 34% jest to doświadczenie co najmniej częste. O roli i wartości doceniania świadczy fakt, że po raz kolejny w badaniach „Bliżej Siebie” respondenci wskazali je jako najistotniejszą kompetencję liderską.

Co wspiera, a co obciąża psychicznie?

Badanie objęło też kilka obszarów, które mogą stanowić ważny zasób i realnie wspierać w obliczu codziennych wymagań pracy, a jednocześnie mogą same generować obciążenie i być moderatorami kosztu psychologicznego. Mowa o bezpieczeństwie psychologicznym, relacjach, poczuciu sensu i możliwości regeneracji.

Kontrakt psychologiczny realizuje się w doświadczeniu jednostki, ale nigdy nie jest wyłącznie jej odpowiedzialnością. Powstaje na styku człowieka, relacji, warunków pracy, kultury, sposobu zarządzania i sensu. Dlatego obok pytania „Jak radzisz sobie ze stresem?” powinno pojawić się drugie, „W jakich warunkach musisz sobie z nim radzić?” - mówi Agata Swornowska-Kurto, Prezeska Zarządu Grupy ArteMis, pomysłodawcy i organizatora kampanii „Bliżej Siebie”.

Odpoczynek z poczuciem winy

Dla utrzymania dobrostanu i efektywności konieczny jest nam odpoczynek, który przywraca równowagę organizmu i pomaga odzyskać energię do działania. Jednak dla części osób w środowisku pracy stanowi on wyzwanie - 48% osób co najmniej czasami odpoczywając myśli, że marnują czas.

Zaciera się też granica między pracą a życiem prywatnym - co najmniej czasami 41% osób pracuje w nadgodzinach. Co więcej 61% badanych deklaruje, że zdarza im się kontynuować pracę i wykonywać swoje obowiązki służbowe mimo choroby.

Nie zawsze czujemy się bezpiecznie

Bezpieczeństwo psychologiczne to ważny zasób, który ułatwia radzenie sobie z codziennymi wyzwaniami w pracy. Nie każdy może jednak podjąć interpersonalne ryzyko, które stanowi o jego istocie. 27% badanych stwierdza, że w miejscu pracy nie może wyrażać swoich myśli i opinii bez obaw o konsekwencje, 30% boi się zgłaszać wątpliwości lub krytyczne uwagi, a 44% co najmniej czasami boi się w pracy przyznać do błędu.

Bezpieczeństwo psychologiczne wiąże się również z możliwością bycia w miejscu pracy po prostu sobą. Gdy brakuje takiego poczucia, autentyczność ustępuje miejsca ostrożności i kontrolowaniu tego, co mówimy i pokazujemy innym. Tymczasem co najmniej czasami 59% osób nie mówi w pracy tego, co myśli, a 55% ukrywa to, co naprawdę czuje. Z kolei aż 54% przynajmniej czasami zanim coś powie analizuje, czy nie będzie to użyte przeciwko nim.

Nie zawsze chętnie mówimy także o naszej kondycji psychicznej - 32% badanych boi się powiedzieć otwarcie o jej pogorszeniu, a 31% osób uważa, że nie może bez obaw o odrzucenie i o pozycję zawodową powiedzieć o doświadczeniu wypalenia zawodowego. Z kolei 30% boi się powiedzieć o trudnej sytuacji życiowej w pracy.

Wsparcie zaczyna się w zespole

Istotny wpływ na nasze samopoczucie, odporność psychiczną i sposób radzenia sobie ze stresem mają także relacje międzyludzkie, jakie mamy w pracy. 65% badanych deklaruje, że są one dla nich ważne, a 45% w utrzymywanych w pracy relacjach widzi ważny powód, dla którego chcą pracować w obecnym miejscu.

Badani częściej w relacjach w pracy widzą źródło wparcia niż obciążenie. 25% uważa, że są one źródłem napięcia, a połowa przyznaje, że relacje z kolegami i koleżankami pomagają im radzić sobie z trudnymi sytuacjami w pracy i że mogą liczyć na wsparcie współpracowników, gdy mają emocjonalnie gorszy czas.

Warto jednak podkreślić, że otwartość na proszenie o pomoc nie jest powszechna. Aż 33% badanych wskazało, że w sytuacji doświadczania problemu natury psychicznej nie zwróciłoby się po pomoc do nikogo w miejscu pracy, ponieważ to ich prywatna sprawa.

Badanie wskazało, że poczucie przynależności buduje się przede wszystkim na poziomie najbliższych, codziennych relacji ze współpracownikami, a nie na poziomie całej struktury - 65% osób czuje się częścią zespołu, ale ważną częścią firmy czuje się 35% osób. Potwierdzeniem może być fakt, że ze swoimi trudnościami o podłożu psychicznym najczęściej badani zwróciliby się do koleżanki lub kolegi z zespołu albo bezpośredniego przełożonego, a jedynie 4% do działu HR.

Kiedy praca traci sens

Poczucie sensu jest jednym z najważniejszych zasobów osobistych każdego pracownika i pracowniczki. Wpływa na ich motywację, zaangażowanie i dobrostan, a także pomaga radzić sobie z zawodowymi wymaganiami. To fundament zdrowia psychicznego.

Sens wynika z jasności, wpływu i poczucia, że nasz wysiłek ma znaczenie. Tymczasem co najmniej czasami 32% osób nie wie, czego się od nich oczekuje, a 33% nie rozumie, czemu służą ich zadania. Co trzeci badany (33%) ma poczucie, że w pracy nic od niego nie zależy, a 26% uważa, że praca nie jest warta wkładanego wysiłku.

Napięcie psychiczne może generować także rozbieżność między wyznawanymi wartościami a wykonywaną pracą, czego co najmniej czasami doświadcza 38% osób.

O badaniu

Badanie „Nasze ciche TAK w pracy – kontrakt podpisany zdrowiem psychicznym” zostało zrealizowane przez Grupę Artemis w kwietniu 2026 roku. Badaniem objęto 1200 osób pracujących w średnich i dużych przedsiębiorstwach, w tym 900 pracowników_czek i 300 liderów_ek zarządzających zespołami.

Partnerem badawczym jest PBS Sp. z o.o.

Więcej danych i wniosków płynących z badania można znaleźć w raporcie: https://blizejsiebie.info/raport/nasze-ciche-tak-w-pracy-kontrakt-podpisany-zdrowiem-psychicznym/

O kampanii

Kampania „Bliżej Siebie”, w ramach której zrealizowano badanie, od czterech lat zmienia sposób myślenia o tworzeniu przyjaznych miejsc pracy, podkreślając, że człowiek jest w nich podmiotem, a nie zasobem. Kampania od pierwszej edycji w 2023 roku przekonuje, że o bezpieczeństwo psychiczne w pracy należy dbać tak samo, jak o bezpieczeństwo fizyczne - poprzez odpowiednie działania i warunki pracy, które chronią przed zagrożeniami psychospołecznymi, wspierają poczucie sensu, rozwój i relacje. Edukuje w zakresie psychologicznego BHP, przekonując, że taka emocjonalna apteczka powinna być w każdej organizacji.

Zapraszamy na kanały kampanii: na stronę Blizejsiebie.info.

Partnerem Strategicznym 4. edycji kampanii „Bliżej Siebie” jest Rossmann SDP Sp. z o.o.

Partnerami Głównymi kampanii zostali: Energa-Operator S.A., Energa-Operator Wykonawstwo Elektroenergetyczne sp. z o.o.; McDonald's Polska Sp. z o. o.; Orange Polska S.A.; PZU Zdrowie SA; Ringier Axel Springer Polska Sp. z o.o.

Wśród Partnerów są: Centrum Elektronicznych Usług Płatniczych eService Sp. z o.o.; Lidl sp. z o.o. sp. k. 

Kampania „Bliżej Siebie” została objęta Honorowym Patronatem: Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Głównego Inspektora Pracy, Centralnego Instytutu Ochrony Pracy-Państwowego Instytutu Badawczego, a także Szefowej Służby Cywilnej.

Swoim Patronatem wspierają ją: Akademia Psychologii Przywództwa, CIC Warsaw, Centrum Kreatywności Targowa, Dream Employer Hub, Fundacja Nie Widać Po Mnie, Fundacja Venture Café Warsaw, Fundacja withINself, Karta Różnorodności koordynowana przez Forum Odpowiedzialnego Biznesu, Koalicja Bezpieczni w Pracy, Krajowe Centrum Promocji Zdrowia w Miejscu Pracy Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi, Polskie Stowarzyszenie ESG, Polskie Stowarzyszenie HR, Polskie Stowarzyszenie Psychologii Organizacji, program Friendly Workplace, rocketjobs.pl,Uniwersytet WSB Merito Warszawa, Values, Well.hr, Wydawnictwo Studio Emka, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Wśród Patronów medialnych są: Business Impact Review; Charaktery; egospodarka.pl; Gazeta Małych i Średnich Przedsiębiorstw; HU-Human Experience Magazine; czasopismo HR Business Partner; HRlityczny.pl; HRnews.pl; HRpolska.pl; Ladybusiness.pl; Markapracodawcy.pl; Medexpress.pl; Magazyn Personel i Zarządzanie.

Źródło: mat. prasowy