Bruksela pyta, kto odpowiada za klimat. W Polsce nie ma oficjalnego pomiaru śladu węglowego ochrony zdrowia
Opublikowano 20 listopada 2026 06:01
Lekarze chorób płuc, alergolodzy i eksperci zdrowia publicznego
spotkali się w Warszawie, by porozmawiać o temacie, który w polskiej debacie o zdrowiu praktycznie
nie istnieje: o śladzie węglowym systemu ochrony zdrowia, a więc na przykład produkcji i użytkowania
oraz recyklingu leków i sprzętu medycznego oraz funkcjonowania placówek służby zdrowia. W panelu
zorganizowanym przez Dziennikarski Klub Promocji Zdrowia udział wzięli prof. Bolesław Samoliński,
kierownik Katedry Zdrowia Publicznego i Środowiskowego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i
wieloletni konsultant krajowy w dziedzinie zdrowia publicznego, prof. Tadeusz Zielonka, specjalista
chorób płuc i chorób wewnętrznych z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, przewodniczący
Koalicji Lekarzy i Naukowców na rzecz Zdrowego Powietrza, oraz dr hab. Piotr Dąbrowiecki, specjalista
chorób wewnętrznych i alergologii z Wojskowego Instytutu Medycznego - PIB oraz przewodniczący
Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP.
O emisjach gazów cieplarnianych rozmawiamy zwykle w kontekście elektrowni, samochodów czy
samolotów. Ochronę zdrowia kojarzymy przede wszystkim z troską o pacjentów, a nie ze
szkodliwym wpływem na klimat, dlatego praktycznie w ogóle nie pytamy o ślad środowiskowy
leczenia. To jednak pytanie nabiera dziś nowego znaczenia. Komisja Europejska zwróciła się do
państw członkowskich o wskazanie organów odpowiedzialnych za zarządzanie ryzykiem klimatycznym
w poszczególnych obszarach polityki publicznej.
Dwa dni przed spotkaniem, 27 października, Komisja Europejska ogłosiła unijne ramy odporności
klimatycznej wraz z projektem europejskiej ustawy o odporności klimatycznej. Dotąd punktem
odniesienia dla unijnych polityk było porozumienie paryskie, czyli utrzymanie ocieplenia wyraźnie
poniżej 2°C. Teraz Komisja przyjmuje, że przynajmniej czasowe przekroczenie 1,5°C jest już
nieuniknione i każe planować według wspólnej trajektorii: 1,5°C do 2030 r., 2°C do 2050 r. i 3°C do
końca stulecia. To nie prognoza, lecz założenie bazowe, według którego mają być oceniane inwestycje
i decyzje publiczne. Każdy rząd ma też jasno wskazać, który podmiot odpowiada za zarządzanie
ryzykiem klimatycznym w poszczególnych obszarach polityki. Zdrowie jest w tych ramach obecne
wprost. Komisja zapowiada europejski plan działania wobec fal upałów, nastawiony na ochronę grup
wrażliwych i przygotowanie systemów ochrony zdrowia oraz rozwinięcie Europejskiego Obserwatorium
Klimatu i Zdrowia w unijne centrum doskonałości oceniające wpływ klimatu na zdrowie. W polskiej
ochronie zdrowia na pytanie, kto odpowiada za jej wpływ na klimat, dziś nie znajdujemy odpowiedzi.
Unijne ramy stawiają przed Polską proste pytanie: kto w państwie odpowiada za to, jak ochrona
zdrowia wpływa na klimat i jak zmiana klimatu wpływa na zdrowie Polaków. Dziś ta sprawa nie ma w
Polsce gospodarza - leży na styku dwóch resortów i żaden nie traktuje jej jako własnej. Ministerstwo
Klimatu i Środowiska odpowiada za wdrażanie unijnych przepisów o wycofywaniu szkodliwych gazów,
ale nie zajmuje się leczeniem. Ministerstwo Zdrowia odpowiada za politykę lekową i część szpitali, ale
nie liczy ich emisji. Na ten podział kompetencji zwracał uwagę prof. Bolesław Samoliński, pytany,
dlaczego temat nie przebija się do debaty publicznej.
„Ministerstwo Klimatu powinno dzielić się informacjami o wymogach światowych i unijnych oraz
stymulować Ministerstwo Zdrowia, a w konsekwencji motywować Agencję Oceny Technologii
Medycznych do oceny w zakresie ograniczania czynników, które powodują zmiany klimatyczne w
systemie ochrony zdrowia. Zajmowanie się wdrażaniem unijnych przepisów to rola administracji
publicznej, a nie towarzystw naukowych” - podkreślał prof. Bolesław Samoliński.
Upał, susza, pyłki i smog. Pierwsi płacą chorzy na astmę i POChP
Dla lekarzy chorób płuc zmiana klimatu nie jest odległym scenariuszem. Według wstępnych danych
Komisji Europejskiej latem 2026 r. z powodu upałów zmarło w Europie ponad 35 tys. osób. W Polsce
28 czerwca termometry w Toruniu i Słubicach pokazały ponad 40°C i padł ponad stuletni rekord ciepła.
Najszybciej odczuwają to chorzy z przewlekłymi chorobami płuc. W skrajnym upale ryzyko trafienia do
szpitala albo śmierci z powodu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) rośnie o 16 proc. Ozon,
którego w gorące dni przybywa w powietrzu, odpowiada za nawet co piątą wizytę na szpitalnym
oddziale ratunkowym z powodu astmy, a drobny pył PM2,5 za niemal co dziesiątą. Sezon pylenia trwa
dziś w Europie średnio o tydzień do dwóch dłużej niż w latach 90-tych. Ponadto susze przyczyniają się
do szerzenia pożarów i kurzu, które dodatkowo obciążają drogi oddechowe.
Skala jest ogromna: w Polsce ok. 2,5 mln osób ma rozpoznaną astmę i przyjmuje z tego powodu leki, a
duszność co najmniej raz w roku zgłasza nawet 4 mln. Na POChP może chorować 2-2,5 mln osób, ale
rozpoznanie ma ustalone, według NFZ, tylko ok. 1,3 mln. Łącznie to ok. 3,8 mln dzieci i dorosłych,
którzy powinni przyjmować leki wziewne, czyli mniej więcej co dziesiąty mieszkaniec Polski. Każde
zaostrzenie przebiegu choroby, które kończy się w szpitalu, to cierpienie chorego i realny koszt
finansowy i środowiskowy dla systemu.
W czasie upałów i smogu przybywa chorych z nasiloną dusznością i zaostrzeniami przebiegu choroby,
które często kończą się w szpitalu. Wielu chorych w ogóle nie wie o swojej chorobie, bo astma i POChP
rozwijają się latami, niemal niezauważalnie. Gdy objawy stają się wyraźne, choroba bywa już
zaawansowana. Dlatego państwo powinno działać, zanim problem narośnie, a nie dopiero wtedy, gdy
przepełnią się szpitale. Dr hab. Piotr Dąbrowiecki zaznaczał, że polskie dane w tej sprawie są już
dostępne i nie trzeba powoływać się wyłącznie na badania zagraniczne.
„Długo słyszeliśmy, że w Polsce tego nie udowodniono. Otóż udowodniliśmy. Płuca dzieci w Zabrzu
różnią się od płuc dzieci w Gdyni, bo przez całe życie są eksponowane na czterokrotnie wyższe
stężenie pyłu zawieszonego. Dziewięcioletnia analiza w Trójmieście, Warszawie i Krakowie
pokazała wprost, że pył zawieszony, tlenki azotu i ozon zwiększają ryzyko hospitalizacji chorych na
astmę i POChP” - przekonywał dr hab. Piotr Dąbrowiecki.
System, który leczy, sam staje się częścią problemu
Ochrona zdrowia odpowiada za ok. 4-5 proc. światowych emisji gazów cieplarnianych: 4,4 proc. według
pierwszego globalnego szacunku organizacji Health Care Without Harm z 2019 r. i 4,6 proc. według
raportu Lancet Countdown dla 2021 r. W tym samym opracowaniu organizacja Health Care Without
Harm policzyła, że gdyby ochrona zdrowia była osobnym państwem, byłaby piątym emitentem świata –
po Chinach, Stanach Zjednoczonych, Indiach i Rosji. To paradoks: system, który ma chronić pacjentów
przed skutkami zmiany klimatu, sam ją napędza. Większość tych emisji nie wydobywa się ze
szpitalnych kominów, tylko powstaje przy produkcji i transporcie tego, czego szpitale używają: leków,
sprzętu i materiałów jednorazowych.
Prof. Tadeusz Zielonka przypominał, że ratowanie życia nie zwalnia systemu z obowiązku ograniczania
własnych szkodliwych dla zdrowia emisji. „Ochrona zdrowia mówi: ja ratuję życie ludzkie. Ale nie
można powiedzieć: ratuję, więc ograniczenia mnie nie obowiązują. To Hipokrates powiedział primum
non nocere - ratując, nie powinniśmy szkodzić. Tu ratujesz, a tam szkodzisz” - stwierdził prof.
Tadeusz Zielonka.
Polska nie ma oficjalnego szacunku, ile emituje jej system ochrony zdrowia. Nie ma też wspólnej
metody, która pozwalałaby porównać dwa leki pod względem ich wpływu na klimat. Francja poszła
dalej. Na początku 2025 r. tamtejsze ministerstwa gospodarki i zdrowia razem z kasą chorych
opublikowały publiczną metodę liczenia śladu węglowego leków. Jesienią 2025 r. resort zdrowia
wskazał 18 popularnych substancji, m.in. paracetamol, aspirynę, morfinę i omeprazol, przy których
szpitale mają w przetargach brać pod uwagę ślad węglowy. Od sierpnia 2026 r. każdy francuski
zamawiający publiczny, także szpital, musi przy wyborze oferty stosować co najmniej jedno kryterium
środowiskowe.
Francuski przykład pokazuje, że takie zmiany można wprowadzać stopniowo. Najpierw państwo
przygotowało wspólną metodę liczenia i zachęcało szpitale, by z niej korzystały. Dopiero potem
kryterium środowiskowe stało się obowiązkowe. Szpitale miały czas, by się przygotować, a producenci
wiedzieli, czego się spodziewać. Etapowość tego procesu opisywał prof. Tadeusz Zielonka, który jako
lekarz akredytowany przy Ambasadzie Francji obserwuje tamtejszy system od lat.
„Francuzi w 2021 roku wydali akt prawny, który fakultatywnie zobowiązywał do brania pod uwagę
wpływu środowiskowego w procedurach przetargowych w ochronie zdrowia, a od 2026 roku jest to
już obowiązek. To nie weszło od razu - przez trzy lata było zaleceniem, a dziś każde zamówienie
publiczne szpitala musi uwzględniać ślad węglowy, podczas gdy my jeszcze nawet o tym nie
dyskutujemy” - wskazywał prof. Tadeusz Zielonka.
Mały inhalator, policzalny ślad
Jednym z przykładów jest technologia, o której poza środowiskiem medycznym mówi się bardzo
rzadko.
W inhalatorach ciśnieniowych dawkę leku uwalnia gaz pędny z grupy fluorowęglowodorów. To te same
substancje, które przez dekady wykorzystywano w chłodnictwie i klimatyzacji, a które dziś są stopniowo
wycofywane przez Unię Europejską ze względu na ich wysoki potencjał do ogrzewania atmosfery.
Jedno naciśnięcie inhalatora aerozolowego to odpowiednio ok. 82-119 g dwutlenku węgla - tyle średni
samochód benzynowy emituje na odcinku ok. pół kilometra. Polscy naukowcy z Politechniki
Warszawskiej i Uniwersytetu Medycznego w Lublinie porównali sześć inhalatorów ciśnieniowych z
polskiego rynku. Wyszło im, że jeden inhalator to 12-22,5 kg CO2 w przeliczeniu, z czego nawet 96-
98 proc. przypada na sam gaz pędny. Większość śladu nie powstaje więc w fabryce, tylko w chwili
użycia. W Wielkiej Brytanii inhalatory ciśnieniowe odpowiadają za ok. 3,5 proc. śladu węglowego całej
publicznej służby zdrowia.
Inhalator to jednak tylko jeden z policzonych przykładów. Ta sama logika dotyczy innych technologii
medycznych. Jeden kilogram desfluranu, gazu do znieczulenia ogólnego, ogrzewa atmosferę tak jak
2,5 tony CO2. Dlatego od 1 stycznia 2026 r. unijne przepisy zakazują jego stosowania, chyba że
wymagają tego względy medyczne.
Gazy pędne z inhalatorów to jedna z niewielu pozycji w śladzie węglowym ochrony zdrowia, którą da
się dokładnie policzyć i stosunkowo szybko ograniczyć. Nie oznacza to odbierania chorym leków.
Chodzi o to, by przy wyborze leczenia lekarz i pacjent mieli informację o wpływie leku na środowisko, a
tam, gdzie dwa leki działają równie dobrze, mogli wybrać ten mniej obciążający klimat. Czasem wybór
dotyczy zresztą nie samego leku, lecz sposobu jego podania: zamiast dwóch czy trzech osobnych
inhalatorów pacjent może otrzymać jedno urządzenie zawierające dwa lub trzy składniki. Prof. Tadeusz
Zielonka tłumaczył, skąd bierze się różnica między poszczególnymi postaciami leku.
„To nie ilość gazu decyduje o śladzie węglowym, tylko to, jak długo zostaje on w środowisku -
średnio 150 lat, a niektóre nośniki nawet trzy tysiące. Ten sam lek tej samej firmy w postaci proszku
to poniżej kilograma ekwiwalentu CO2 naopakowanie, a w aerozolu ponad jedenaście kilogramów.
Ale proszku nie damy wszystkim: dzieci, osoby w podeszłym wieku i chorzy nieprzytomni nie
zainhalują go czynnie. Dlatego wybór jest dwustopniowy - proszek czy aerozol, a jeśli aerozol, to z
jakim nośnikiem” - wyjaśniał prof. Tadeusz Zielonka.
Producenci inwestują, system tego nie widzi
Firmy farmaceutyczne prowadzą kosztowne badania nad czystszymi technologiami, ale polski system
refundacji tego obecnie nie dostrzega. Gdy państwo decyduje, czy i ile dopłaci do leku, jego wpływ na
środowisko w ogóle się nie liczy.
Narzędzia do pomiaru nie brakuje, gdyż na przykład od końca 2025 r. istnieje standard PAS 2090,
pierwszy uznany na świecie sposób liczenia wpływu leku na środowisko w całym jego życiu: od
wytworzenia substancji czynnej po utylizację opakowania. Opracował go brytyjski instytut
normalizacyjny BSI przy wsparciu brytyjskiej publicznej służby zdrowia i konsorcjum firm
farmaceutycznych. Działa jak norma spalania dla samochodów: zamiast emisji na kilometr podaje
emisję na jedno opakowanie leku. W Polsce brakuje jednak mechanizmów, które pozwoliłyby z tego
narzędzia korzystać przy refundacji czy szpitalnych przetargach.
Prof. Tadeusz Zielonka zauważał, że obowiązek uwzględniania wpływu środowiskowego wynika już z
międzynarodowych wytycznych klinicznych, tylko lekarz nie ma możliwości aby je spełnić. „Wytyczne
GINA z 2024 roku mówią, że lekarz ma uwzględnić efekt środowiskowy przy wyborze leku. Dostaję
takie zalecenie, ale nie dostaję niezbędnych danych, żeby je zrealizować - mam podaną korzyść
kliniczną, a nie mam podanego śladu węglowego” - dodawał prof. Tadeusz Zielonka.
Nie chodzi przy tym o piętnowanie konkretnych leków ani firm. Państwo powinno po prostu nagradzać
tych, którzy przestawiają się na czystsze rozwiązania, prowadzą w tym kierunku badania i opracowują
nowe technologie. Dziś taki wysiłek nie daje producentowi żadnej zachęty.
Problem nie leży ani w pacjencie, ani w lekarzu, tylko w braku zachęty dla producentów. Państwo
traktuje dziś tak samo lek, który mocno obciąża środowisko, i lek, przy którego produkcji ktoś
zainwestował w czystsze rozwiązania. Wielka Brytania, kraje skandynawskie i Francja pokazują, że
można to zmienić: im mniejszy wpływ na środowisko, tym lepsza pozycja w przetargu. Pytany czy takie
podejście nie uderzy w producentów, prof. Bolesław Samoliński odpowiadał, że narzędziem państwa
nie jest zakaz, lecz polityka refundacyjna.
„My nie wpływamy na producentów, tylko na politykę lekową państwa - producenci muszą się do
niej dostosować. Nie możemy nikomu zakazać wytwarzania leku, ale możemy powiedzieć: lek o
wysokim śladzie węglowym nie będzie refundowany” - zaznaczał prof. Bolesław Samoliński.
Mniej emisji bez zmiany gazu i bez ryzyka dla chorych
Ślad węglowy leków wziewnych można zmniejszać także bez zmiany gazu pędnego. Najprostszym
krokiem jest zbiórka zużytych inhalatorów albo system kaucyjny: pusty inhalator wciąż zawiera resztki
gazu, które dziś trafiają do zwykłego kosza, a stamtąd do atmosfery. W brytyjskim pilotażu zbiórki
pocztowej w ciągu roku oddano ponad 20 tys. inhalatorów, co pozwoliło uniknąć emisji ok. 119 ton CO2,
a odzyskany gaz trafił do ponownego użycia w chłodnictwie. Drugą drogą są terapie złożone, czyli
jedno urządzenie zawierające dwa lub trzy leki zamiast kilku osobnych inhalatorów - mniej gazu,
plastiku i opakowań, a przy okazji prostszy schemat leczenia. Trzecią są większe opakowania, dzięki
którym na każdą dawkę przypada mniej materiału i transportu. Czwarta jest dla pacjenta niewidoczna,
ale wymierna w rachunku całego cyklu życia leku: czystsza produkcja substancji czynnej, czyli energia
z odnawialnych źródeł i oszczędniejsze procesy, które zmniejszają ślad leku, zanim trafi on do apteki.
Każda z tych zmian musi uwzględniać jeden warunek: decyzja lekarza o leczeniu zawsze ma
pierwszeństwo przed kryterium środowiskowym. Nie każdy chory może przejść na inhalator proszkowy,
który nie zawiera gazu. Małe dzieci, seniorzy i osoby z bardzo zaawansowaną chorobą często nie są w
stanie wziąć wystarczająco silnego wdechu. Pacjenci nie powinni więc samodzielnie odstawiać ani
zmieniać inhalatora, tylko omówić każdą zmianę z lekarzem.
Żadne kryterium ekologiczne nie może ograniczać dostępu do leczenia, które jest dla chorego
bezpieczne i skuteczne. Ocena wpływu na środowisko ma być dodatkową informacją, a nie powodem
do zmiany terapii. Przestawienie pacjenta na inny inhalator w pośpiechu albo tylko dlatego, że jest
tańszy, może skończyć się utratą kontroli nad chorobą, zaostrzeniem i pobytem w szpitalu. Dr hab.
Piotr Dąbrowiecki, zamykając swoje wystąpienie, ustawił kolejność priorytetów z perspektywy pacjenta.
„Pacjencie z astmą czy POChP, zastanów się, jakiego inhalatora używasz – ale najpierw zastanów
się, czym ogrzewasz mieszkanie. Redukcja ekspozycji uzupełnia leczenie, ale go nie zastępuje” -
apelował dr hab. Piotr Dąbrowiecki.
Co trzeba zrobić
Podczas czwartkowego panelu ekspertów przedstawiono rekomendacje dla czterech adresatów:
- Ministerstwo Zdrowia i Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji - jako instytucja,
która przed decyzją o refundacji ocenia, czy lek jest skuteczny i opłacalny. Instytucje te powinny
wpisać ślad węglowy do zasad oceny leków i do procedur refundacyjnych, zaczynając od
pilotażowej oceny środowiskowej, która nie przesądza o refundacji. Resort zdrowia powinien też
zadbać, by ochrona zdrowia znalazła się w krajowym planie odporności klimatycznej, który Polska
przygotuje na podstawie przyszłej unijnej legislacji, i wskazać, kto w systemie odpowiada za ryzyko
klimatyczne.
Prof. Bolesław Samoliński przedstawił na spotkaniu propozycję modułu oceny śladu węglowego
lekowych technologii medycznych. „Proponujemy rozszerzenie trzyelementowej oceny technologii
medycznej - klinicznej, ekonomicznej i wpływu na system – o czwarty element: policzalny wpływ na
środowisko. Przy równoważności klinicznej i mniejszej emisji mamy dodatkowe kryterium wyboru,
którego dziś Agencja w ogóle nie stosuje. Producent ma dostarczyć dane, a zadaniem Agencji jest je
zweryfikować i położyć ministrowi na biurku rzetelną analizę” - tłumaczył prof. Bolesław Samoliński.
- Urząd Zamówień Publicznych. Powinien opracować wspólną metodę oceny środowiskowej
leków i wyrobów medycznych w przetargach, wzorem brytyjskiej służby zdrowia i Francji. Dziś
prawo pozwala szpitalom brać pod uwagę środowisko, ale bez wspólnej metody trudno porównać
oferty.
- Parlamentarzyści. Powinni śledzić unijne prace nad nowymi przepisami o zamówieniach
publicznych i o odporności klimatycznej oraz dostosować polskie prawo z wyprzedzeniem, a nie w
ostatniej chwili.
- Narodowy Fundusz Zdrowia. Powinien pilotażowo uwzględnić wpływ leczenia na środowisko w
analizach jego opłacalności.
Pytany, co jest dziś realnie możliwe, prof. Bolesław Samoliński studził oczekiwania i wskazywał, że
sama Agencja takiej zmiany nie wprowadzi. „Zobowiązania są, ale nie przekładają się na politykę
Agencji Oceny Technologii Medycznych, bo nie przygotowała ona stosownych dokumentów
zatwierdzonych przez ministra - sama nie może tego zrobić. Musi być decyzja ministra w formie
rozporządzenia, które to ureguluje. Mój punkt widzenia jest radykalny: uważam, że powinno to być
obowiązkowe i stanowić istotny element polityki refundacyjnej w Polsce. Ale mamy grę interesów i silne
lobby farmaceutyczne - jedni będą za wprowadzeniem tego, inni przeciw. Kompromis, który się
kształtuje, polega na tym, żeby był to element dodatkowy, który nie będzie ostatecznie decydował, tylko
da podstawę do oceny, a minister zdrowia sam zdecyduje” - zastrzegał prof. Bolesław Samoliński.
Projekt unijnej ustawy daje państwom czas: krajowe plany odporności klimatycznej mają powstać do
końca 2030 r. Polska może ten czas wykorzystać na spokojne, przemyślane zmiany albo nadrabiać je
później w pośpiechu, kosztem pacjentów i efektywności systemu.
Zielona zmiana w ochronie zdrowia nie jest wyborem ideologicznym, tylko kierunkiem, którego nie da
się uniknąć. Pierwsze kroki nie wymagają rewolucji. Pilotaż oceny środowiskowej leków, wspólną
metodę dla szpitalnych przetargów i wskazanie, kto w państwie za to odpowiada, można przygotować
w ciągu najbliższych 12-18 miesięcy. Podsumowując spotkanie, prof. Tadeusz Zielonka wskazał, na
jakim etapie jest dziś polska debata.
„Niepokoi mnie, że przy bardzo szczegółowych rozwiązaniach stosowanych w innych krajach my
jesteśmy na etapie, na którym nawet nie dyskutujemy o tym, jak zmniejszyć ślad węglowy. Nie
liczymy kosztów środowiskowych ani zdrowotnych wynikających z działalności ochrony zdrowia, a
potem zajmujemy się ich skutkami w postaci chorób” - ocenił prof. Tadeusz Zielonka.
Źródła danych
- Komisja Europejska, A Resilient Europe for a Changing Climate, COM(2026) 720 i projekt europejskiej ustawy o odporności klimatycznej, COM(2026) 730, 27.10.2026
- Tran HM i in., Extreme temperature increases the risk of COPD morbimortality, Science of the Total Environment 2025; Anenberg SC i in., Environmental Health Perspectives 2018 (ozon, PM2,5 i wizyty na SOR)
- Lancet Countdown Europe, wydłużenie sezonu pylenia, 2026; OKO.press, rekordy temperatury z 28.06.2026
- Termedia, dane o astmie i dane o POChP
- Health Care Without Harm, ślad klimatyczny ochrony zdrowia, 2019
- VIDAL, 18 substancji z kryterium węglowym w przetargach szpitalnych we Francji, 2025; WEKA, obowiązek kryterium środowiskowego od sierpnia 2026
- Sosnowski TR, Wyleziński D, Emeryk A, Evaluation and Mitigation of Carbon Footprint of Medical Inhalers, Chemical Engineering Transactions 2023; PrescQIPP, Inhaler carbon footprint (bulletin 295); UK DESNZ/Defra, GHG conversion factors 2024; BTS/SIGN, Environmental impact of inhaler devices
- Irish College of Anaesthesiologists, desfluran a rozporządzenie (UE) 2024/573
- BSI, PAS 2090:2025, 30.11.2025
- The Pharmaceutical Journal, pilotaż pocztowej zbiórki inhalatorów, 2023
Źródło: mat. prasowy












