Anafilaksja – jak rozpoznać reakcję, która zagraża życiu

Artykuł sponsorowany

Co warto wiedzieć o anafilaksji i jak rozpoznać moment, w którym nie należy już czekać na rozwój objawów, a działać natychmiastowo? Odpowiadamy!

Czym właściwie jest anafilaksja?

Anafilaksja to nic innego, jak gwałtowna, uogólniona reakcja organizmu, która może wystąpić po kontakcie z konkretnym czynnikiem wywołującym. Najczęściej jest związana z alergią, choć nie każda reakcja anafilaktyczna musi mieć wcześniej rozpoznaną przyczynę. Jej najcięższą postacią jest wstrząs anafilaktyczny, któremu może towarzyszyć gwałtowny spadek ciśnienia, zaburzenia krążenia, niewydolność oddechowa, a w niektórych przypadkach nawet zatrzymanie krążenia.

Co jednak najważniejsze, to to, co wyróżnia anafilaksję, czyli przede wszystkim szybkość. Objawy mogą pojawić się w ciągu kilku minut od kontaktu z alergenem, chociaż czas ich wystąpienia zależy m.in. od rodzaju alergenu i drogi jego dostania się do organizmu. Dlatego w przypadku podejrzenia anafilaksji nie warto czekać, aż pojawią się wszystkie możliwe symptomy.

Jak rozpoznać anafilaksję?

Anafilaksja może wpływać jednocześnie na kilka układów organizmu. Najczęściej pojawiają się objawy skórne, takie jak pokrzywka, zaczerwienienie, świąd czy obrzęk. Mogą wystąpić również obrzęk ust, języka lub gardła.

Szczególnie niepokojące są jednak objawy dotyczące oddychania i krążenia. Należą do nich między innymi:

• duszność lub uczucie braku powietrza,

• świszczący albo głośny oddech,

• chrypka i trudności w mówieniu,

• uczucie zaciskania w gardle,

• nagłe osłabienie i zawroty głowy,

• bladość, zimna lub spocona skóra,

• spadek ciśnienia i uczucie zbliżającego się omdlenia.

Mogą pojawić się również objawy ze strony układu pokarmowego, takie jak silny ból lub skurcze brzucha, wymioty albo biegunka. Przy cięższej reakcji organizmu dochodzi też do zaburzeń świadomości czy omdleń.

Warto też zapamiętać, że anafilaksja nie zawsze rozpoczyna się od pokrzywki. Objawy skórne lub ze strony śluzówki mogą nie pojawić się wcale, dlatego ich brak nie powinien uspokajać, jeśli po kontakcie z potencjalnym alergenem pojawiły się na przykład nagłe problemy z oddychaniem albo krążeniem.

Nie czekaj, aż objawy „same przejdą”!

Jedną z trudniejszych rzeczy w rozpoznaniu anafilaksji jest to, że początek reakcji może przypominać wiele innych, mniej poważnych dolegliwości. Swędzenie, pojedyncze bąble na skórze czy ból brzucha nie muszą przecież oznaczać zagrożenia życia. Problem w tym, że anafilaksja może rozwijać się bardzo szybko.

Dlatego tak ważne jest, by zwracać uwagę na nagłe pojawienie się objawów po kontakcie z jakąś substancją (lekiem, pożywieniem, napojem, jadem owada), a szczególnie wtedy, gdy dana osoba jest uczulona. Jeśli niespodziewanie pojawiają się trudności w oddychaniu, obrzęk dróg oddechowych, objawy wstrząsu lub zaburzenia świadomości, trzeba traktować sytuację jako stan nagły.

Pamiętaj też, że przebieg reakcji nie zawsze może być przewidywalny. Po początkowej poprawie objawy mogą ponownie się nasilić. Z tego względu osoba, u której wystąpiła anafilaksja, wymaga oceny i obserwacji medycznej.

Co zrobić, gdy podejrzewasz anafilaksję?

W takiej sytuacji liczy się czas. Jeśli wiadomo, co wywołało reakcję, należy (o ile jest to bezpieczne i możliwe) przerwać kontakt z alergenem. Następnie trzeba jak najszybciej zastosować adrenalinę, jeśli osoba zagrożona ma ją zaleconą i dostępną. Adrenalina jest bowiem leczeniem pierwszego wyboru w anafilaksji.

Osoba, która ma przepisany autowstrzykiwacz z adrenaliną, powinna z kolei mieć go zawsze przy sobie i wiedzieć, jak go użyć. W sytuacji zagrożenia pomoc w podaniu leku może być jednak równie ważna jak samo jego posiadanie, dlatego warto, aby zasadę postępowania znali także np. rodzice, nauczyciele, współpracownicy, przyjaciele (czyli osoby z najbliższego otoczenia).

Po podaniu adrenaliny należy wezwać pomoc medyczną pod numerem 112 lub 999. Osoba, której dotknął atak anafilaksji nie powinna też samodzielnie prowadzić samochodu do szpitala, ponieważ jej stan może gwałtownie się pogorszyć.

Do czasu przyjazdu pomocy trzeba zadbać o bezpieczną pozycję. Osoba z objawami krążeniowymi powinna, jeśli to możliwe, leżeć; przy trudnościach z oddychaniem może z kolei przyjąć pozycję ułatwiającą oddychanie. Nie należy pozwalać jej nagle wstawać ani chodzić. Jeśli dojdzie do zatrzymania krążenia i oddechu, konieczne jest rozpoczęcie resuscytacji.

Adrenalina ma pierwszeństwo przed innymi lekami

To ważna informacja dla osób, które nigdy wcześniej nie zetknęły się z anafilaksją. Przy podejrzeniu tej reakcji organizmu nie należy próbować zastępować adrenaliny lekami przeciwhistaminowymi czy sterydami. Mogą one mieć zastosowanie w określonych sytuacjach, ale nie są lekami pierwszego wyboru w leczeniu anafilaksji i nie powinny opóźniać podania adrenaliny.

Jeśli ktoś ma alergię i lekarz zalecił mu adrenalinę, dobrze wcześniej zapoznać się ze sposobem jej podania. W stresującej sytuacji warto bowiem być przygotowanym i móc działać szybko, zamiast po raz pierwszy czytać instrukcję i zastanawiać się, jak działa autowstrzykiwacz.

Co może wywołać anafilaksję?

Reakcję mogą wywołać różne czynniki. Wśród najczęstszych przyczyn znajdują się wspomniane wyżej pokarmy, leki oraz jady owadów. W przypadku dzieci istotną rolę odgrywają m.in. mleko, jaja i orzechy, u dorosłych częstymi wywoływaczami są również orzechy, ale też pszenica, ryby, skorupiaki oraz m.in. penicylina czy niesteroidowe leki przeciwzapalne (1). Anafilaksja może wystąpić także po użądleniu pszczoły, osy czy szerszenia.

Nie zawsze jednak udaje się ustalić konkretny czynnik odpowiedzialny za reakcję. Dlatego pierwsze wystąpienie objawów przypominających anafilaksję zawsze wymaga konsultacji medycznej i ustalenia możliwej przyczyny.

Warto też pamiętać, że ryzyko ciężkiej reakcji może być większe w określonych sytuacjach. Znaczenie mogą mieć m.in. astma, wcześniejsza anafilaksja czy jednoczesne wystąpienie kontaktu z alergenem i wysiłku fizycznego.

Jak przygotować się na sytuację awaryjną?

Jeżeli u Ciebie lub Twojego dziecka istnieje ryzyko anafilaksji, przygotowanie powinno zacząć się jeszcze wtedy, gdy wszystko jest w porządku. Podstawą jest wiedza o tym, na co jesteście uczuleni, co może wywołać reakcję, a także znajomość objawów oraz ustalony z lekarzem plan postępowania.

Osoba zagrożona anafilaksją powinna mieć dostęp do zaleconej adrenaliny, a bliscy powinni wiedzieć, gdzie lek się znajduje i jak go użyć. W przypadku dziecka ważne jest również poinformowanie szkoły, przedszkola, opiekunów czy innych osób, które mogą się nim zajmować.

W przypadku alergii pokarmowej znaczenie ma również uważne czytanie etykiet i unikanie znanych alergenów. Nie chodzi jednak o życie w ciągłym strachu, ale o to, by wiedzieć, jakie sytuacje mogą być niebezpieczne i mieć przygotowany prosty plan działania.

Rozpoznaj, zareaguj, wezwij pomoc

Anafilaksja może wyglądać różnie. U jednej osoby zacznie się od pokrzywki i obrzęku, u innej dominującym objawem może być duszność, osłabienie lub nagłe zaburzenie krążenia. Nie zawsze też pojawiają się wszystkie charakterystyczne symptomy i nie zawsze reakcja daje dużo czasu na zastanowienie się, co się właściwie dzieje.

Dlatego warto zapamiętać prostą zasadę. Nagłe objawy po kontakcie z potencjalnym alergenem, szczególnie problemy z oddychaniem lub krążeniem, wymagają szybkiej reakcji. Jeśli osoba zagrożona anafilaksją ma zaleconą adrenalinę, należy podać ją jak najszybciej, a następnie wezwać pomoc medyczną.

W anafilaksji najważniejsze jest bowiem szybkie rozpoznanie sygnałów alarmowych i niedopuszczenie do tego, by obawa przed „zareagowaniem na wyrost” opóźniła pomoc.

1. https://eaaci.org/guidelines-position-papers/eaaci-guidelines-anaphylaxis-2021-update/?utm_source=chatgpt.com The European Academy of Allergy and Clinical Immunology guidelines: Anaphylaxis (2021 update)