Lekarze bez Granic: skutki niedożywienia w Strefie Gazy są katastrofalne

Analiza dotyczy danych z czterech placówek medycznych prowadzanych i wspieranych przez Lekarzy bez Granic. W okresie między końcem 2024 a początkiem 2026 roku zespoły organizacji odnotowały w nich wyższy odsetek wcześniaków i śmiertelności wśród niemowląt urodzonych przez matki cierpiące na niedożywienie w czasie ciąży oraz wysoki odsetek poronień. Zaobserwowano także gwałtowny wzrost liczby przypadków przerywania leczenia wśród niedożywionych dzieci.

Lekarze bez Granic wiążą te zjawiska z izraelską blokadą dostaw podstawowych produktów oraz atakami na infrastrukturę cywilną, w tym placówki medyczne. Brak bezpieczeństwa, wysiedlenia, restrykcje w dostarczaniu pomocy oraz ograniczony dostęp do żywności i opieki medycznej miały katastrofalne konsekwencje dla zdrowia matek i noworodków. Lekarze bez Granic ostrzegają, że mimo tak zwanego zawieszenia broni, sytuacja pozostaje niezwykle trudna i wzywają władze izraelskie do natychmiastowego umożliwienia niezakłóconego wjazdu niezbędnej pomocy i zaopatrzenia do Strefy Gazy.

– Izraelskie ograniczenia dotyczące przewożenia żywności, militaryzacja korytarzy humanitarnych i punktów dystrybucji oraz ataki na kluczową infrastrukturę Strefy Gazy stworzyły sytuację, w której głodzenie jest celowo wykorzystywane jako środek kontroli nad ludnością – mówi José Mas, szef jednostki ratunkowej w Lekarzach bez Granic. – Chociaż tak zwane zawieszenie broni przyniosło pewną stabilizację sytuacji, jest ona nadal niezwykle krucha. Nasze zespoły wciąż przyjmują nowych pacjentów cierpiących na niedożywienie, ponieważ mieszkańcy Strefy Gazy są zmuszeni znosić celowo stworzone, niegodne warunki życia oraz brak dostępu do pomocy, dochodów i podstawowych zasobów.

Druzgocące skutki niedożywienia w czasie ciąży

Organizacja Lekarze bez Granic przeanalizowała dane zebrane od 201 matek noworodków leczonych na oddziałach intensywnej terapii noworodkowej w szpitalach Nassera i Al Helou w Chan Junus i mieście Gaza w okresie od czerwca 2025 r. do stycznia 2026 r. Ponad połowa kobiet cierpiała na niedożywienie* w którymś momencie ciąży, a 25 proc. w momencie porodu nadal było niedożywionych.

Dziewięćdziesiąt proc. dzieci urodzonych przez matki cierpiące na niedożywienie przyszło na świat przedwcześnie, a 84 proc. miało niską masę urodzeniową. Odsetek ten był znacznie wyższy niż w przypadku dzieci urodzonych przez matki, które w momencie porodu nie cierpiały na niedożywienie. Śmiertelność noworodków była dwukrotnie wyższa wśród dzieci urodzonych przez matki cierpiące na niedożywienie w porównaniu z dziećmi urodzonymi przez matki, które nie cierpiały na niedożywienie.

W okresie od października 2024 r. do grudnia 2025 r. zespoły Lekarzy bez Granic przyjęły 513 niemowląt w wieku poniżej sześciu miesięcy do ambulatoryjnych programów żywieniowych w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej Al Mawasi i Al Attar w Chan Junus. Spośród przyjętych dzieci 91 proc. było zagrożonych zaburzeniami wzrostu i rozwoju. Do grudnia 200 niemowląt nie uczestniczyło już w programie – tylko 48 proc. z nich wyleczono, 7 proc. zmarło, 7 proc. skierowano do programu dla starszych dzieci, a aż 32 proc. zrezygnowało z udziału, głównie z powodu braku bezpieczeństwa i przesiedlenia.

Kryzys niedożywienia wywołany przez człowieka

Przed wojną nie istniały żadne wyspecjalizowane ośrodki żywienia terapeutycznego. Zespoły Lekarzy bez Granic zidentyfikowały pierwsze przypadki niedożywienia dzieci w styczniu 2024 roku. Od tego czasu do lutego 2026 r. placówki organizacji przyjęły 4176 dzieci poniżej 15 roku życia z powodu ostrego niedożywienia w ramach programów ambulatoryjnych i szpitalnych. 97 proc. z nich miało mniej niż 5 lat. W tym samym okresie do programów ambulatoryjnych włączono 3336 kobiet w ciąży i karmiących piersią.

– Kryzys niedożywienia w Strefie Gazy jest wywołany działaniem człowieka – mówi Mercè Rocaspana, pracowniczka medyczna Lekarzy bez Granic na oddziale ratunkowym. – Przed wojną niedożywienie w Gazie niemal nie istniało. Od 2,5 roku systematyczna blokada dostaw pomocy humanitarnej i towarów handlowych, w połączeniu z brakiem bezpieczeństwa, poważnie ograniczyły dostęp do żywności i czystej wody. Placówki służby zdrowia zostały zmuszone do zawieszenia działalności, a warunki życia uległy znacznemu pogorszeniu. W rezultacie grupy osób znajdujące się w trudnej sytuacji są narażone na zwiększone ryzyko niedożywienia.

Rozejm ze stycznia 2025 r. zakończył się w połowie marca 2025 r. Do końca maja 2025 r. liczba punktów dystrybucji żywności podlegających Gaza Humanitarian Foundation (GHF) zmniejszyła się z około 400 do zaledwie czterech. Ponadto blokada ciężarówek dostarczających żywność do Strefy drastycznie ograniczyła dostęp do żywności. W kolejnych miesiącach placówki wspierane przez Lekarzy bez Granic odnotowały gwałtowny wzrost liczby pacjentów szukających pomocy medycznej z powodu aktów przemocy w punktach dystrybucji żywności oraz niedożywienia wynikającego z braku pożywienia.

W szczytowym momencie kryzysu żywnościowego Zintegrowana Klasyfikacja Faz Bezpieczeństwa Żywnościowego (IPC), w sierpniu ogłosiła pierwszą w historii regionu Bliskiego Wschodu klęskę głodu. Szacuje się, że w okresie od 16 października do 30 listopada 2025 r. około trzy czwarte ludności Strefy Gazy borykało się z poważnym brakiem bezpieczeństwa żywnościowego.

W związku z wciąż istniejącym zagrożeniem żywnościowym w Strefie Gazy Lekarze bez Granic wzywają władze izraelskie oraz państwa sojusznicze, w tym Stany Zjednoczone, do umożliwienia odpowiedniego i stałego dostarczania niezbędnej pomocy mieszkańcom, by przywrócić im akceptowalny poziom zdrowia, odżywienia i godności.

Mercè Rocaspana – pracowniczka medyczna Lekarzy bez Granic na oddziale ratunkowym:

Kryzys niedożywienia w Gazie jest dziełem człowieka. Nie istniał przed wojną. Kobiety w ciąży i karmiące piersią, niemowlęta i małe dzieci były nim bardzo dotknięte, szczególnie w czasie oblężenia oraz intensywnych ataków.

Przez dwa i pół roku blokowanie dostaw żywności, dostępu do wody i artykułów medycznych drastycznie ograniczyły ludziom możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Opieka zdrowotna została praktycznie zmuszona do zamknięcia. Warunki życia dramatycznie się pogorszyły.

Jako Lekarze bez Granic przeanalizowaliśmy dane medyczne z czterech ośrodków zdrowia w Chan Junus i mieście Gaza, w okresie od końca 2024 roku do początku 2026 roku. Niemal co czwarta matka niemowlęcia na oddziałach intensywnej opieki medycznej, która była przez nas badana, cierpiała z powodu niedożywienia. Ich dzieci dużo częściej rodziły się przedwcześnie, z niedowagą i były dwukrotnie bardziej narażone na śmierć.

Widzieliśmy także ekstremalny stres, a nawet poronienia, które powiązane były z tymi warunkami.

W Gazie głód jest wykorzystywany jako narzędzie kontroli ludności. Ograniczenia w dostawach żywności i pomocy humanitarnej spowodowały powstanie systemu, w którym przetrwanie jest osiągalne tylko dla nielicznych.

Wraz z zawieszeniem broni sytuacja się w pewnej mierze unormowała, ale problem nadal pozostaje obecny. Wciąż przyjmujemy nowych pacjentów niedożywieniem.

Sytuacja pozostaje niezwykle niestabilna i może się zmienić w każdej chwili, jeśli nie uda się utrzymać zawieszenia broni. Izraelskie władze oraz ich sojusznicy muszą zapewnić natychmiastowy i stały dostęp do żywności oraz pomocy humanitarnej. Od tego zależą ludzkie życia.

inf pras