Misja Artemis II, która wysłała pierwszą od ponad 50 lat załogę w kierunku Księżyca, niemal natychmiast zebrała w mediach społecznościowych komentarze typu : „przecież to fejk, ustawka, inscenizacja”. Zjawisko nie jest nowe – ale teraz nabrało nowego wymiaru.
Misja Artemis II a zaufanie do lekarzy. Związek nie jest przypadkowy
Opublikowano 7 kwietnia 2026 09:33
Badanie Carsey School of Public Policy z 2022 roku pokazało, że około 10 procent Amerykanów uważa lądowanie na Księżycu za hollywoodzką inscenizację. Zbliżony odsetek wierzy w płaską Ziemię i w mikroczipy w szczepionkach COVID-19. To nie przypadkowe: teorie spiskowe tworzą ekosystem – kto wchłonie jedną, łatwiej przyjmuje następną.
W Polsce obraz jest równie niepokojący. Z badania Eurobarometru Komisji Europejskiej z lutego 2025 wynika, że 50 procent polskich respondentów błędnie uważa, iż wirusy są tworzone w laboratoriach rządowych w celu kontrolowania społeczeństwa – to wyraźnie powyżej unijnej średniej wynoszącej 35 procent.
Według danych IPSOS z badania przeprowadzonego w 28 krajach tylko 39 procent Polaków deklaruje zaufanie do lekarzy – to najgorszy wynik w całym zestawieniu. Dla porównania, w Hiszpanii ten odsetek wynosi 71 procent.
Dla środowisk medycznych to sygnał dobrze znany z codziennej praktyki. Nieufność wobec szczepień, odrzucanie standardowego leczenia onkologicznego, kwestionowanie oficjalnych zaleceń – wszystko to ma wspólny mianownik. Badacze wskazują, że skłonność do myślenia spiskowego jest silnie związana z poczuciem braku kontroli nad własnym życiem i niskim zaufaniem do instytucji.
Nowym czynnikiem jest sztuczna inteligencja. Sarah Bargal, badaczka z Uniwersytetu Georgetown, zwraca uwagę, że aplikacje generujące realistyczne filmiki na podstawie linijek tekstu skutecznie skończyły z zasadą, obowiązującą przez ostatnie dekady, że nagranie wideo jest dowodem. Problem w tym, że narzędzia do wykrywania deepfake’ów nie nadążają za tempem ich tworzenia. Daleko w tyle pozostaje też prawodawstwo.
Dla komunikacji zdrowotnej to zmiana jakościowa. Nawet rzetelna informacja – o skuteczności leku, bezpieczeństwie procedury, wynikach badań – może dziś zostać zneutralizowana przez kilkuminutowy materiał wygenerowany przez model AI. Pacjent oglądający przekonujący film „eksperta” nie ma pod ręką żadnego prostego narzędzia weryfikacji.
Odpowiedź nie leży wyłącznie w lepszej technologii detekcji. Badacze od lat powtarzają, że skuteczna komunikacja naukowa musi uwzględniać kontekst emocjonalny odbiorcy, nie tylko jakość danych. Zaufanie buduje się latami. Zburzyć może je jeden wiralowy filmik.
Źródła: The National / Carsey School of Public Policy (2022) / Eurobarometr Komisji Europejskiej (luty 2025) / Ipsos Global Trustworthiness Index (2022)
