Dlaczego projekt ustawy o zawodzie psychoterapeuty wymaga zasadniczych zmian?
Opublikowano 16 listopada 2026 11:28
Wyobrażam sobie, że widzę człowieka w kryzysie psychicznym, który szuka pomocy. Ma prawo zakładać, że osoba, której powierza swoje najtrudniejsze sprawy, jest do tej pracy przygotowana, a państwo wyraźnie określiło, czego można od niej wymagać. Przejrzyste zasady wykonywania zawodu psychoterapeuty są potrzebne, a projekt regulacji, który ma je ustalić, tych oczekiwań jeszcze nie spełnia. W tym projekcie czyni się z zajęcia psychoterapeuty zawód regulowany. To dobrze.
Ale, moim zdaniem, lepiej byłoby go jeszcze bardzo gruntownie dopracować a nie skłaniać Sejmu do prac nad jego obecną wersją. Najlepszym rozwiązaniem byłoby stworzenie nowego projektu, w którym musiałyby się znaleźć te przepisy obecnego, które nie budzą wątpliwości legislacyjnych.
Projekt, z którym mamy obecnie do czynienia przede wszystkim nie mówi jasno, czym jest psychoterapia. Ustawa podaje w zasadzie dwie definicje: znajdujemy je przepisach art. 2 pkt 9 i art. 7 ust. 1 - i te ujęcia się od siebie różnią, a przecież nie powinny. W obu występują przy tym bardzo ogólne pojęcia, takie jak „rozwój” i „rozwój osobowości”. Ma to duże znaczenie, bo od definicji zależy, kogo obejmą przepisy. Bez dobrej definicji nie da się też właściwie stosować pozostałych zasad ustawy.
Podobny problem dotyczy regulacji sposobu wykonywania samego zawodu psychoterapeuty. Zgodnie z art. 7 ust. 3 owo wykonywanie obejmuje nie tylko prowadzenie terapii, ale także badania naukowe, nauczanie i pracę na stanowiskach administracyjnych. Nawet w innych zawodach zaufania publicznego, takich jak adwokat czy radca prawny, nie ma analogicznych rozwiązań. bo te będą skutkowały zakazami wykonywania zajęć np. nauczyciela, dziennikarza, czy recepcjonistki, jeżeli tylko zaczną one dotyczyć psychoterapii, np. poprzez przeprowadzenie radiowej audycji na jej temat.
Projekt nie odpowiada także należycie na pytanie, po co są te wszystkie jego rozwiązania. To bardzo ważna sprawa, ponieważ stworzenie zawodu regulowanego i samorządu to jedna z najgłębszych ingerencji państwa w swobodę działalności gospodarczej. Konstytucja (w art. 22) dopuszcza ją tylko ze względu na ważny interes publiczny. Tymczasem w projekcie nie zidentyfikowano należycie interesu społecznego, który miałby być chroniony.
Problemem jest także to, że o tym, jakich standardów pacjent może oczekiwać, ma zdecydować nie ustawa, lecz - w bardzo szerokim zakresie - samorząd zawodowy. Konstytucja (art. 17 ust. 1) pozwala mu czuwać nad rzetelnym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony, ale standardy tego wykonywania powinna określać ustawa. Tymczasem samorząd ma zbyt duże kompetencje w zakresie określania warunków dostępu do zawodu i nadzorowania jego wykonywania, a projekt pozostawia mu w zasadzie wszystkie kwestie dotyczące standardów dopuszczenia do zawodu i pieczy nad nim. Jest to w mojej ocenie niezgodne z Konstytucją. Problem pogłębia to, że projekt wyróżnia pięć grup podejść psychoterapeutycznych i w kwestii wyznaczników każdej z nich odsyła do jej własnych standardów (art. 7 ust. 2) - co w zasadzie implikuje faktyczne istnienie pięciu, w zasadzie od siebie niezależnych, “oddziałów” samorządu psychoterapeutów z kompetencjami ustalania standardów. Reguły te trudno będzie uznać za jednolite; istnieje duże prawdopodobieństwo, że działanie dopuszczalne w jednym podejściu będzie niedopuszczalne w innym. W efekcie sama ustawa nie tworzy żadnych istotnych standardów usług psychoterapeutycznych, bo w praktyce będą je ustalać osoby powołane w ramach wewnętrznych mechanizmów decyzyjnych samych psychoterapeutów. Na dodatek obowiązek przypisania się do jednej z grup w mojej ocenie narusza zasadę jednolitości regulacji prawnej danej materii ustawowej (co wynika z zasad techniki prawodawczej) oraz konstytucyjną zasadę swobody działalności gospodarczej.
Wady widzę także w konkretnych zapisach. Art. 43 ust. 2 wymaga zdania egzaminu przed drugim etapem szkolenia, ale art. 47 ust. 3 pkt 7 i art. 48 ust. 9 pozwalają wnioskować o zwolnienie z kursu przygotowawczego lub skierowanie na egzamin dopiero podczas rekrutacji na ten etap. Żeby się zrekrutować, trzeba zdać egzamin, a żeby wystąpić o zwolnienie z kursu lub skierowanie na egzamin – zrekrutować się. Takie błędne koło pokazuje, że projekt jest nadal niskiej jakości legislacyjnej, także w zakresie swoich zasadniczych rozwiązań i wymaga gruntownej przebudowy.
Czy Sejm może to naprawić kilkoma poprawkami? Moim zdaniem lepiej tak nie robić. Opisane wady dotyczą fundamentów projektu: definicji, zakresu regulacji i podziału kompetencji, a nie pojedynczych przepisów. Uważam, że autorzy powinni przedstawić nowy, dopracowany projekt, który wykorzysta dotychczasowy dorobek powstały w trakcie prac nad regulacją, ale muszą oni dokładnie przemyśleć m.in. relację względem zawodów psychologa i lekarza. Przypominam też, że Regulamin Sejmu daje do tego narzędzia (art. 34 ust. 7 i 8): zwrot projektu autorom albo skierowanie go do zaopiniowania przez Komisję Ustawodawczą. Absolutnie nie kwestionuję potrzeby regulacji, ale ustawa musi być czytelna od pierwszego akapitu: zarówno dla tych, którzy pomagają, jak i dla tych, którzy pomocy szukają.
Prof. dr hab. Artur Nowak-Far jest profesorem zwyczajnym nauk prawnych. Opinię o projekcie ustawy o zawodzie psychoterapeuty przygotował na zlecenie Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej im. prof. Zdzisława Bizonia.










