Osoby z niepełnosprawnościami korzystające z psów asystujących nadal napotykają bariery w dostępie do usług, w tym świadczeń medycznych, mimo że obowiązujące przepisy gwarantują im prawo wstępu do wielu miejsc publicznych. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych z apelem o podjęcie działań legislacyjnych, które zapewnią skuteczniejszą ochronę tych praw.
RPO: Osoby z psami asystującymi nadal spotykają się z odmową świadczeń medycznych. Potrzebne zmiany w prawie
Opublikowano 6 lipca 2026 10:37
Fot. iStock/Getty Images
Z tego artykułu dowiesz się:
- Osoby z niepełnosprawnościami wciąż napotykają trudności w dostępie do usług medycznych, mimo przysługujących im praw. Rzecznik Praw Obywatelskich apeluje o zmiany w przepisach, które mogłyby lepiej chronić te prawa.
- Brak skutecznych mechanizmów egzekwowania obowiązujących regulacji to główny problem. Chociaż prawo przyznaje prawo wstępu z psem asystującym, osoby te często spotykają się z odmowami, które nie są odpowiednio karane.
- Dochodzenie swoich praw jest czasochłonne i kosztowne. Osoby, które doświadczyły naruszenia swoich praw, muszą najczęściej kierować sprawy do sądu, co zniechęca wiele osób do walki o swoje uprawnienia.
- Sąd potwierdził, że psy asystujące są nie tylko pomocnikami, ale niezbędnym wsparciem w codziennym życiu. Odmowa świadczenia usług osobie z psem asystującym może być traktowana jako dyskryminacja ze względu na niepełnosprawność.
- Rzecznik Praw Obywatelskich wskazuje na potrzebę uproszczenia przepisów prawnych. Rozproszenie regulacji utrudnia osobom z niepełnosprawnościami korzystanie z przysługujących im praw, co prowadzi do ich marginalizacji.
Do Rzecznika Praw Obywatelskich napływają skargi od osób z niepełnosprawnościami korzystających z pomocy psów asystujących. Zgłaszane problemy dotyczą m.in. odmowy wstępu do restauracji, parków czy placówek ochrony zdrowia, choć obowiązujące przepisy przyznają takim osobom prawo do korzystania z tych miejsc wraz z psem asystującym.
Jak wskazuje RPO, problemem nie jest brak regulacji, lecz brak skutecznych mechanizmów ich egzekwowania. Obowiązujące przepisy nie przewidują sankcji za bezpodstawną odmowę wpuszczenia osoby z psem asystującym ani za nakładanie na nią obowiązków wykraczających poza te określone w art. 20a ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
W praktyce oznacza to, że osoby z niepełnosprawnościami, których prawa zostały naruszone, najczęściej mogą dochodzić swoich roszczeń wyłącznie na drodze sądowej. Jest to jednak procedura czasochłonna, kosztowna i trudna, a dostępne instrumenty prawne są rozproszone i zależą od charakteru sprawy oraz tego, czy naruszenia dopuścił się podmiot publiczny czy prywatny.
Zdaniem RPO bezzasadna odmowa świadczenia usługi osobie z psem asystującym może stanowić przejaw dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność. Brak prostych i dostępnych procedur powoduje jednak, że wiele osób rezygnuje z dochodzenia swoich praw i unika sytuacji, w których mogłoby dojść do naruszeń.
Rzecznik przypomina jedną ze spraw, w której sam wystąpił z powództwem o ochronę dóbr osobistych. Dotyczyła ona osoby z niepełnosprawnością, której odmówiono wykonania świadczenia medycznego wyłącznie dlatego, że chciała zgłosić się na wizytę z psem asystującym.
Sąd, uzasadniając wyrok, podkreślił:
„Korzystanie przez powódkę z pomocy psa warunkowało skorzystanie z potrzebnej jej usługi medycznej. A taki pies jest profesjonalnie wytrenowany do pomocy - nie jest maskotką.”
RPO zwraca również uwagę, że obecny system ochrony prawnej jest niespójny. Rozproszenie przepisów w różnych aktach prawnych utrudnia osobom z niepełnosprawnościami orientację w obowiązujących regulacjach i skuteczne korzystanie z przysługujących im uprawnień. W efekcie zamiast wyrównywać szanse i wspierać niezależność tych osób, system może przyczyniać się do ich dalszego wykluczania.
Rzecznik przypomina także, że do 2019 r. obowiązywał art. 138 Kodeksu wykroczeń, który przewidywał karę grzywny za nieuzasadnioną odmowę wykonania usługi. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. (K 16/17), który uznał ten przepis w części za niezgodny z Konstytucją, mechanizm ten przestał obowiązywać. Tym samym z systemu zniknęła szybka i zasadniczo bezkosztowa ścieżka dochodzenia swoich praw.
Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Adam Krzywoń zwrócił się do Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Mai Nowak z prośbą o odniesienie się do przedstawionych problemów oraz rozważenie podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych.
Źródło: RPO
