Czy serce się starzeje? Jak wspierać układ krążenia z wiekiem?

Co dzieje się z sercem i naczyniami z upływem lat?

Wraz z postępującym starzeniem się organizmu zmiany zachodzą w samym mięśniu sercowym, ale także w tętnicach i zastawkach serca. Zmienia się też profil lipidowy, co również ma przełożenie na strukturę naczyń krwionośnych i ryzyko rozwoju chorób kardiologicznych.

Mięsień sercowy – przebudowa, która zaczyna się wcześniej, niż myślisz

Z wiekiem organizm traci część kardiomiocytów, czyli komórek mięśnia sercowego. Pozostałe ulegają przerostowi, a między nimi odkłada się więcej tkanki łącznej^[1]. Efekt? Ściany lewej komory stają się grubsze – badania obserwacyjne wskazują, że przegroda międzykomorowa i tylna ściana pogrubiają się o około 0,3 mm z każdą dekadą życia. Proces ten nie zależy przy tym od płci ani od chorób towarzyszących^[2].

Jednocześnie jama lewej komory ma tendencję do zmniejszania się, przez co serce przybiera bardziej kulisty kształt, a relaksacja mięśnia w fazie rozkurczu przebiega wolniej^[3].

Brzmi niepokojąco? Niekoniecznie. Specjaliści podkreślają, że mimo tej przebudowy starzenie nie prowadzi do obniżenia jakości pracy serca, a raczej do ustalenia nowej równowagi^[4].

Sztywnienie tętnic – ogromny wpływ na pracę układu krążenia

Sztywność dużych tętnic stopniowo zwiększa się z wiekiem, a zmiany stają się szczególnie wyraźne w wieku średnim i starszym. Zwiększona sztywność tętnic sprzyja wzrostowi ciśnienia skurczowego i obciążenia lewej komory serca^[5].

Do tego dochodzi pogorszenie funkcji śródbłonka, czyli warstwy wyściełającej naczynia od środka, oraz nasilenie procesów zapalnych prowadzących do włóknienia mięśnia sercowego^[6]. Sama aorta natomiast grubieje i poszerza się – to odpowiedź kompensacyjna na jej rosnącą sztywność^[7].

Zastawki serca – zmiany, które widać w badaniu echo

Płatki zastawek stopniowo grubieją. Przy tej aortalnej widać to z każdą kolejną dekadą, a przy mitralnej proces nasila się już między 50. a 60. rokiem życia. W przebiegu fizjologicznego starzenia zmiany zwykle ograniczają się do zgrubienia i włóknienia płatków i nie zaburzają istotnie przepływu krwi. Silniej wyrażone zwapnienia mogą jednak prowadzić do zwężenia zastawki aortalnej – jednej z najczęstszych nabytych wad zastawkowych o znaczeniu klinicznym u osób starszych^[8].

Profil lipidowy po 40. i 50. roku życia

Wiek zmienia także wyniki lipidogramu, co szczególnie wyraźnie widać u kobiet w okresie menopauzy, gdy spada stężenie estrogenów. Badania pokazują, że między 40. a 60. rokiem życia poziom „złego” cholesterolu LDL rośnie u nich średnio o 2 mg/dl rocznie, a stężenie „dobrego” cholesterolu HDL się obniża^[9].

Które objawy starzenia się serca są naturalne, a które stanowią sygnał choroby?

Nie ma prostej odpowiedzi na pytanie o to, gdzie przebiega granica między naturalnymi zmianami w układzie sercowo-naczyniowym a chorobą^[10]. Dla Ciebie ważna jest jednak zasada praktyczna: warto reagować na wszelkie niepokojące objawy oraz badać się regularnie i dbać o profilaktykę.

To istotne, ponieważ np. miażdżyca może rozwijać się przez wiele lat bez wyraźnych objawów. Gdy zmiany miażdżycowe zaczynają ograniczać przepływ krwi lub prowadzą do innych powikłań, mogą pojawić się objawy, których nie wolno tłumaczyć wiekiem: ból lub ucisk w klatce piersiowej przy wysiłku, duszność przy czynnościach, które kiedyś nie sprawiały trudności, ból łydek zmuszający do zatrzymania się po kilkudziesięciu metrach marszu, zawroty głowy oraz szybsze męczenie się, którego nie tłumaczy brak snu^[11].

Każdy z nich to powód do wizyty u lekarza, a nie do stwierdzenia „no cóż, lata lecą”.

Jak wspierać serce wraz z wiekiem? Na te obszary masz wpływ!

Możesz wspierać dobrą kondycję serca poprzez dokonywanie świadomych wyborów co do diety i stylu życia. Nawet niewielkie zmiany mogą zrobić różnicę.

Codzienny jadłospis

Wybieraj produkty będące źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych, które pomagają obniżać poziom cholesterolu LDL^[12], oraz produkty bogate w błonnik, zwłaszcza jego frakcje rozpuszczalne, które mogą ograniczać wchłanianie cholesterolu i zwiększać wydalanie kwasów żółciowych^[13]. Ogranicz czerwone mięso, tłusty nabiał i żywność wysoko przetworzoną. Przy podwyższonym cholesterolu wprowadź sterole roślinne – obniżają one poziom LDL o 7–12% w ciągu 2–3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5–3 g oraz prowadzeniu zdrowego stylu życia^[14]. Zawiera je np. miękka margaryna kubkowa Optima Cardio.

Regularny ruch

WHO zaleca osobom dorosłym 150–300 minut umiarkowanej aktywności aerobowej tygodniowo lub 75–150 minut aktywności intensywnej. Warto uzupełniać ją ćwiczeniami wzmacniającymi, a w starszym wieku także poprawiającymi równowagę^[15]. Czas ten możesz przeznaczyć na energiczne spacery, jazdę na rowerze, pracę w ogrodzie czy nordic walking.

Każda aktywność ma znaczenie!

Kontrola ciśnienia i lipidogramu

Zarówno nadciśnienie, jak i zaburzenia lipidowe przez długi czas nie dają wyraźnych objawów. Dlatego regularnie wykonuj badania kontrolne. Dzięki temu będzie można wykryć czynniki ryzyka na wczesnym etapie i odpowiednio na nie zareagować.

Jeżeli chcesz ograniczyć wpływ wieku na układ krążenia i zmniejszyć ryzyko chorób, zacznij dbać o siebie już dziś. Im szybciej zatroszczysz się o wprowadzenie prostych, ale skutecznych zmian, tym większa jest szansa na zachowanie sprawności i dobrej jakości życia w kolejnych latach.

^[1] Dadański E., Góra K., Rajzer M., Olszanecka A., Starzenie się serca i aorty — różnicowanie w echokardiografii fizjologicznych zmian związanych z wiekiem, „Choroby Serca i Naczyń" 2023, 20(4), s. 172–182

^[2] Dadański E., Góra K., Rajzer M., Olszanecka A., Starzenie się serca i aorty — różnicowanie w echokardiografii fizjologicznych zmian związanych z wiekiem, „Choroby Serca i Naczyń" 2023, 20(4), s. 172–182

^[3] Dadański E., Góra K., Rajzer M., Olszanecka A., Starzenie się serca i aorty — różnicowanie w echokardiografii fizjologicznych zmian związanych z wiekiem, „Choroby Serca i Naczyń" 2023, 20(4), s. 172–182

^[4] Dadański E., Góra K., Rajzer M., Olszanecka A., Starzenie się serca i aorty — różnicowanie w echokardiografii fizjologicznych zmian związanych z wiekiem, „Choroby Serca i Naczyń" 2023, 20(4), s. 172–182

^[5] Dadański E., Góra K., Rajzer M., Olszanecka A., Starzenie się serca i aorty — różnicowanie w echokardiografii fizjologicznych zmian związanych z wiekiem, „Choroby Serca i Naczyń" 2023, 20(4), s. 172–182

^[6] Gębalska J., Omelańczuk-Więch E., Niewydolność serca u osób starszych. Diagnostyka i leczenie, „Postępy Nauk Medycznych" 2015, XXVIII(11B), s. 20–25

^[7] Dadański E., Góra K., Rajzer M., Olszanecka A., Starzenie się serca i aorty — różnicowanie w echokardiografii fizjologicznych zmian związanych z wiekiem, „Choroby Serca i Naczyń" 2023, 20(4), s. 172–182

^[8] Dadański E., Góra K., Rajzer M., Olszanecka A., Starzenie się serca i aorty — różnicowanie w echokardiografii fizjologicznych zmian związanych z wiekiem, „Choroby Serca i Naczyń" 2023, 20(4), s. 172–182

^[9] https://www.termedia.pl/Dyslipidemia-menopauzalna-8211-patogeneza-i-leczenie,8,1502,1,1.html

^[10] https://www.termedia.pl/Dyslipidemia-menopauzalna-8211-patogeneza-i-leczenie,8,1502,1,1.html

^[11] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/informacje/definicje/54556,miazdzyca-objawy-przyczyny-i-leczenie

^[12] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/67338,tluszcze-podzial-budowa-funkcje-i-wlasciwosci

^[13] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/67301,blonnik-pokarmowy

^[14] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can

^[15] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity