Asystencja osobista osób z niepełnosprawnościami. Prezydent podpisał ustawę
Opublikowano 18 listopada 2026 07:28
17 listopada 2026 r. Prezydent RP Karol Nawrocki podpisał ustawę z 22 października 2026 r. o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Jej celem jest stworzenie stałego systemu wsparcia, który ma umożliwić osobom z niepełnosprawnościami bardziej niezależne życie, wykonywanie codziennych czynności oraz aktywne uczestnictwo w życiu społecznym i zawodowym.
Nowe przepisy mają zastąpić model oparty przede wszystkim na okresowych programach. Dotychczasowemu systemowi zarzucano przede wszystkim brak ciągłości wsparcia, niewystarczające finansowanie i nierówną dostępność usług w poszczególnych częściach kraju. Ustawa ma również służyć realizacji art. 19 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, który gwarantuje prawo do niezależnego życia i włączenia w społeczność.
Kto będzie mógł skorzystać z asystencji osobistej?
Bezpłatna asystencja osobista będzie przysługiwać określonym grupom osób z niepełnosprawnościami. Obejmie osoby w wieku od 18 do 65 lat, które posiadają decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na poziomie co najmniej 80 punktów. Z programu będą mogły korzystać również osoby w wieku od 13 do ukończenia 18 lat, posiadające określone w ustawie orzeczenie o niepełnosprawności ze wskazaniami albo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warunkiem będzie także zamieszkiwanie na terytorium Polski w okresie korzystania z asystencji oraz spełnienie wymogów dotyczących obywatelstwa lub legalnego pobytu.
Prawo do asystencji będzie ustalane przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Procedura obejmie formularz samooceny, wywiad z osobą z niepełnosprawnością, analizę decyzji określającej poziom potrzeby wsparcia oraz ocenę indywidualnych potrzeb związanych z asystencją.
Nawet 240 godzin wsparcia miesięcznie
Wymiar przyznanej asystencji będzie zależał od indywidualnej oceny potrzeb, a nie wyłącznie od liczby punktów uzyskanych w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Ustawa przewiduje od 20 do 240 godzin asystencji miesięcznie dla osób dorosłych w wieku od 18 do 65 lat oraz od 20 do 80 godzin dla osób w wieku od 13 do ukończenia 18 lat. Wsparcie będzie obejmować pięć podstawowych obszarów: czynności samoobsługowe, w tym utrzymanie higieny osobistej, prowadzenie gospodarstwa domowego, przemieszczanie się, komunikowanie się z otoczeniem oraz podejmowanie aktywności życiowej, w tym osobistej, społecznej i zawodowej. Istotną zasadą ma być dostosowanie pomocy do woli i potrzeb osoby z niepełnosprawnością. Asystent będzie wspierał ją w codziennym funkcjonowaniu, ale usługa ma służyć przede wszystkim zwiększeniu samodzielności, a nie wyręczaniu jej we wszystkich czynnościach.
Asystenci i realizatorzy na nowych zasadach
Ustawa określa wymagania wobec asystentów osobistych, zasady ich wpisu do rejestru oraz sposób wyboru przez osoby korzystające ze wsparcia. Za organizację i realizację usług będą odpowiadać powiaty, gminy działające na podstawie porozumienia z powiatem oraz uprawnione podmioty spełniające warunki wpisu do rejestru, w tym organizacje pozarządowe i podmioty ekonomii społecznej. Do obowiązków realizatorów będzie należała m.in. rekrutacja asystentów, organizacja ich pracy, zapewnienie szkoleń, obsługa kadrowa i finansowa, monitorowanie jakości świadczonych usług oraz ich ewaluacja. W systemie przewidziano również funkcję koordynatora asystencji osobistej. Będzie on zatrudniany przez realizatora na podstawie umowy o pracę. Do jego zadań będzie należało m.in. wspieranie osoby z niepełnosprawnością w wyborze asystenta, organizowanie zastępstwa w razie jego nieobecności oraz pomoc w sprawach związanych z korzystaniem z systemu teleinformatycznego i raportowaniem realizacji usług.
Kontrakt zamiast umowy o pracę dla asystenta
Podstawą świadczenia usług będzie trójstronny kontrakt zawierany między osobą korzystającą z asystencji, asystentem i realizatorem. Asystenci nie będą zatrudniani na podstawie umowy o pracę.
Kontrakt określi m.in. zakres i miejsce świadczenia usług, liczbę godzin asystencji, wynagrodzenie, stawkę godzinową oraz czynności wykonywane na rzecz użytkownika. Ustawa reguluje także zasady rozwiązywania i wypowiadania kontraktu. Wprowadzono jednocześnie wybrane gwarancje zbliżone do pracowniczych, m.in. okres wypowiedzenia i płatny czas wolny. Przewidziano również stawki godzinowe asystencji, obowiązkowe ubezpieczenie OC dla asystentów, system szkoleń i instruktaży oraz możliwość korzystania z superwizji.
ZUS będzie obsługiwał system teleinformatyczny
Przyznawanie prawa do asystencji i realizacja usług będą wspierane przez systemy teleinformatyczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie odpowiadał za system obsługujący realizację przyznanego prawa. Za jego pośrednictwem będzie można m.in. wybrać realizatora i asystenta, raportować wykonane usługi oraz rozliczać godziny asystencji. W systemie prowadzone będą również rejestry asystentów i realizatorów. Finansowanie całego systemu będzie pochodzić z budżetu państwa w formie dotacji. Powiaty zostaną zobowiązane do zapewnienia asystencji na swoim obszarze, a jej organizacja i realizacja będą zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej.
System będzie wdrażany etapami
Ustawa przewiduje stopniowe uruchamianie prawa do asystencji osobistej. W pierwszej kolejności z możliwości składania wniosków skorzystają osoby dorosłe z najwyższym poziomem potrzeby wsparcia. Osoby w wieku od 18 do 65 lat posiadające co najmniej 90 punktów będą mogły składać wnioski od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia ustawy. Prawo do korzystania z asystencji uzyskają od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 16 miesięcy od jej ogłoszenia. Dla osób z wynikiem co najmniej 85 punktów możliwość składania wniosków rozpocznie się po 17 miesiącach od ogłoszenia ustawy, a korzystanie z usług będzie możliwe po 21 miesiącach. Osoby z wynikiem co najmniej 80 punktów będą mogły składać wnioski od 1 września 2028 r. i korzystać z asystencji od 1 stycznia 2029 r. Stopniowo zwiększany będzie również maksymalny miesięczny wymiar usług dla osób dorosłych. W 2028 r. wyniesie on 200 godzin, w 2029 r. – 220 godzin, a od 1 stycznia 2030 r. – 240 godzin.
Źródło: Prezydent.pl












