31 sierpnia kończy się taryfa ulgowa. Opieka długoterminowa ma nowy standard – i nie jest to kolejna procedura do segregatora

Od 1 września 2026 r. sposób organizacji tej opieki będzie musiał odpowiadać nowemu standardowi organizacyjnemu.

Czas na dostosowanie kończy się 31 sierpnia.

I warto podkreślić jedną rzecz: nie jest to rekomendacja ani standard „dobrych praktyk”. To obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia.

Publiczny ZOL i prywatna placówka – te same wymagania.

Nowe regulacje obejmują zakłady opiekuńczo-lecznicze, zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze oraz podmioty udzielające świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w warunkach domowych. Co szczególnie ważne, Ministerstwo Zdrowia wskazuje wprost, że standard obowiązuje niezależnie od tego, czy opieka jest finansowana ze środków publicznych, czy prywatnych. Wyłączono natomiast świadczenia psychiatryczne z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.

To zmiana istotna również z punktu widzenia odpowiedzialności.

Od września pytanie po zdarzeniu niepożądanym może bowiem brzmieć nie tylko: „czy personel postąpił prawidłowo?”, ale także:

„czy placówka zorganizowała opiekę zgodnie z obowiązującym standardem?”

Każdy pacjent ma mieć własny plan opieki.

Jednym z kluczowych elementów nowych regulacji jest indywidualny plan opieki długoterminowej, stanowiący element dokumentacji medycznej.

Ma on określać cele, rodzaj, zakres i harmonogram świadczeń. Powinien uwzględniać nie tylko choroby i farmakoterapię, ale również sprawność pacjenta, jego stan psychiczny, relacje społeczne, potrzeby edukacyjne, a nawet uwarunkowania kulturowe i duchowe.

Co więcej, pacjent ma być poinformowany o założeniach planu i może zgłaszać do niego uwagi. Plan powinien być oceniany i modyfikowany nie rzadziej niż raz na sześć miesięcy, a także przy zmianie stanu zdrowia lub potrzeb pacjenta.

To ważna zmiana filozofii opieki.

Pacjent nie ma być wyłącznie osobą, wobec której wykonuje się kolejne czynności pielęgnacyjne. Ma być uczestnikiem procesu opieki – oczywiście w zakresie, w jakim pozwala na to jego stan.

Ból, odleżyny i odżywienie przestają być „oceną na oko”.

Rozporządzenie schodzi przy tym bardzo głęboko w praktykę kliniczną.

Podmiot ma monitorować ryzyko odleżyn z wykorzystaniem rekomendowanych skal, dokumentować stopień ich zaawansowania, a w określonych przypadkach wykonywać także fotograficzną dokumentację odleżyn, z poszanowaniem intymności i godności pacjenta.

Stan odżywienia i nawodnienia ma być oceniany z wykorzystaniem skal MNA, SGA lub NRS 2002 – przed rozpoczęciem opieki, następnie co najmniej raz na sześć miesięcy albo przy istotnej zmianie klinicznej.

Placówka musi również posiadać pisemny i wdrożony tryb postępowania w zakresie łagodzenia bólu. Standard określa sposób jego oceny, częstotliwość monitorowania, dostępne metody leczenia oraz zasady zapobiegania przedawkowaniu leków przeciwbólowych.

To nie są więc wymagania, które można spełnić przez zmianę jednego paragrafu regulaminu organizacyjnego.

Standard mówi nawet, jak rozmawiać z pacjentem.

Jednym z ciekawszych elementów regulacji jest bardzo wyraźne zaakcentowanie podmiotowości pacjenta.

Personel ma komunikować się z nim z empatią i szacunkiem, z zachowaniem form grzecznościowych. Rozporządzenie wprost wskazuje na konieczność unikania infantylizacji wypowiedzi. Placówka ma również zapewniać realizację potrzeb społecznych, obywatelskich i kulturalnych oraz umożliwiać utrzymywanie relacji z osobami bliskimi.

To pozornie drobny zapis.

W praktyce dotyka jednak jednego z najważniejszych problemów opieki nad osobami niesamodzielnymi: łatwo jest zacząć traktować dorosłego człowieka jak przedmiot opieki, a nie jak podmiot posiadający własne prawa, wolę i godność.

Placówka ma obserwować również przemoc i zaniedbanie.

Standard zobowiązuje podmioty do obserwowania i oceny ryzyka wystąpienia przemocy lub zaniedbania wobec pacjenta. Jeżeli pojawia się podejrzenie przemocy, placówka ma podjąć działania przewidziane prawem, a w stacjonarnej opiece długoterminowej dodatkowo zapewnić pacjentowi wsparcie psychologiczne.

Do tego dochodzą konkretne wymagania organizacyjne: procedura przekazania pacjenta do innego podmiotu, zasady postępowania w sytuacjach nagłych, odpowiednie rozwiązania dla osób ze szczególnymi potrzebami, a w ZOL i ZPO – sprawnie działający system przywoławczy w salach, łazienkach i toaletach.

31 sierpnia powinien być datą audytu, nie tylko datą w kalendarzu.

Podmiotom objętym regulacją pozostało niewiele czasu.

Nie wystarczy jednak sprawdzić, czy istnieje dokument nazwany „planem opieki” albo „procedurą bólu”.

Warto przeprowadzić rzeczywisty audyt: dokumentacji medycznej, procedur, formularzy, praktyki personelu, systemu przywoławczego, sposobu oceny odleżyn i żywienia, zasad komunikacji z pacjentem oraz postępowania w przypadku przemocy, pogorszenia stanu zdrowia czy konieczności przekazania chorego.

Bo od 1 września 2026 r. brak dostosowania nie będzie już problemem okresu przejściowego.

Będzie oznaczał niezgodność organizacji opieki z obowiązującym standardem.

A w opiece długoterminowej standard nie powinien być dokumentem, który dobrze wygląda podczas kontroli.

Powinien być widoczny przy łóżku pacjenta.