AOTMiT: ponad tysiąc taryf zmienionych w dwa i pół roku. Agencja zapowiada kolejne analizy

- Pracujemy nad tym, żebym jakość, ilość i profesjonalizm raportowania danych był coraz większy. To niezwykle ważne w kontekście działań realizowanych w resorcie zdrowia, w tym ustawy PESEL-owej, która opiera się na analizie danych. Osoby pracujące w AOTMiT dają mi poczucie, że dane, które są podstawę ważnych decyzji i zmian systemowych, są odpowiednio zabezpieczone, a cyberbezpieczeństwo jest postawione na najwyższym poziomie - podkreśla minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

AOTMiT jest zapleczem eksperckim systemu ochrony zdrowia. Łączy wiedzę kliniczną, ekonomiczną i organizacyjną, aby oceniać skuteczność technologii medycznych, ich opłacalność oraz wpływ finansowania na budżet publiczny. Przygotowuje rekomendacje, opinie, taryfy świadczeń i raporty analityczne. Nie podejmuje jednak ostatecznych decyzji o finansowaniu terapii – dostarcza podstaw merytorycznych do ich podejmowania.

- Nie tworzymy prawa. Nie leczymy pacjentów. Ale dostarczamy wiedzy, która wspiera podejmowanie odpowiedzialnych decyzji - z myślą o bezpieczeństwie, skuteczności i jakości opieki nad pacjentem – podkreśla Daniel Rutkowski, prezes AOTMiT.

Nie tylko ocena leków

Agencja rozpoczęła działalność w 2005 r. jako krajowy ośrodek oceny technologii medycznych. Obecnie jej zadania obejmują znacznie więcej niż analizę nowych terapii.

AOTMiT ocenia technologie lekowe i nielekowe, przygotowuje taryfy świadczeń, analizuje programy polityki zdrowotnej i wspiera rozwój koszyka świadczeń gwarantowanych. Eksperci Agencji uczestniczą również w pracach dotyczących Krajowej Sieci Onkologicznej i Krajowej Sieci Kardiologicznej, analizują programy naprawcze podmiotów leczniczych oraz gromadzą i opracowują dane dotyczące kosztów, zatrudnienia i wynagrodzeń w ochronie zdrowia.

Skalę działalności AOTMiT pokazują dane z lat 2005–2025. W tym okresie Agencja przygotowała 1593 rekomendacje dotyczące technologii lekowych, 583 rekomendacje dotyczące świadczeń, 1906 taryf oraz 3272 produkty związane z programami polityki zdrowotnej.

Refundacja terapii pod lupą

Jednym z kluczowych obszarów działalności Agencji jest ocena technologii medycznych w procesach refundacyjnych. Analizy dotyczą nie tylko skuteczności i bezpieczeństwa terapii, lecz także jej opłacalności oraz przewidywanego wpływu na wydatki płatnika publicznego.

W 2025 r. AOTMiT przeprowadziła 128 ocen wniosków refundacyjnych, przygotowała 105 opinii dotyczących programów lekowych oraz 36 ocen leków sprowadzanych w ramach importu docelowego. Od stycznia do września 2026 r. było to odpowiednio 101 ocen wniosków refundacyjnych, 72 opinie dotyczące programów lekowych i 29 ocen związanych z importem docelowym.

Agencja pracuje także nad aktualizacją Wytycznych HTA, określających standardy przygotowywania i oceny analiz technologii medycznych. Zmiany mają zwiększyć przejrzystość wymagań, unowocześnić metodykę, szerzej uwzględnić perspektywę pacjentów i zbliżyć krajowe standardy do europejskich rozwiązań.

Finalizację dokumentu zaplanowano na IV kwartał 2026 r. W 2027 r. mają rozpocząć się wdrażanie nowych procedur i szablonów oraz szkolenia.

Jak ustalana jest wycena świadczeń?

Istotną częścią działalności AOTMiT jest taryfikacja, czyli analiza kosztów świadczeń zdrowotnych i przygotowywanie propozycji ich wyceny. Jej celem jest lepsze powiązanie finansowania ze środków publicznych z rzeczywistymi kosztami udzielania świadczeń.

Znaczenie dla tego procesu ma tzw. ustawa PESEL-owa, która umożliwiła Agencji pozyskiwanie danych o wynagrodzeniach pracowników podmiotów leczniczych wraz z informacjami pozwalającymi na ich jednoznaczną identyfikację – numerem PESEL lub numerem prawa wykonywania zawodu.

Dane te mają pozwolić na dokładniejszą analizę kosztów zatrudnienia, łącznych wynagrodzeń osób pracujących w różnych podmiotach i w różnych formach, a także czasu pracy oraz przepływu kadr między placówkami. W efekcie powinny poprawić jakość analiz wykorzystywanych przy wycenie świadczeń i planowaniu polityki kadrowej.

Celem zmian nie jest monitorowanie konkretnych lekarzy ani kontrolowanie indywidualnych wynagrodzeń, lecz uzyskanie bardziej wiarygodnych danych na potrzeby decyzji dotyczących finansowania i organizacji systemu.

Od 2024 r. do końca pierwszego półrocza 2026 r. Agencja ustaliła 1098 taryf. W 945 przypadkach wycenę podwyższono, w 133 obniżono, a w 20 pozostawiono bez zmian.

Prace taryfikacyjne w drugim półroczu 2026 r. obejmują m.in. świadczenia związane z wykorzystaniem systemów robotycznych, endoprotezoplastyką, implantami słuchowymi oraz leczeniem chorób układu krążenia, narządu wzroku i naczyń. W kolejnych miesiącach zaplanowano analizy dotyczące m.in. anestezjologii i intensywnej terapii, chorób układu moczowo-płciowego, mięśniowo-szkieletowego i dokrewnego, a także chorób skóry i oparzeń. Łącznie do połowy 2027 r. plan obejmuje 402 produkty w 12 obszarach.

Nie tylko decyzja o finansowaniu, ale też organizacja leczenia

Rola AOTMiT obejmuje również analizę sposobu organizacji świadczeń i całych ścieżek pacjentów. Agencja ocenia nowe świadczenia, ponownie analizuje te już finansowane, przygotowuje zalecenia kliniczne i uczestniczy w opracowywaniu modeli kompleksowej opieki.

Analizy dotyczą m.in. kardiologii, onkologii, endokrynologii i okulistyki, a także prehabilitacji, genetyki, trombektomii mechanicznej oraz koordynowanej opieki nad pacjentami z cukrzycą.

Istotnym zagadnieniem jest również możliwość przenoszenia części świadczeń ze szpitali do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej i podstawowej opieki zdrowotnej. Takie podejście pozwala oceniać nie tylko koszt i skuteczność pojedynczej procedury, ale również jej miejsce w całym procesie leczenia.

Polska uczestniczy w europejskiej ocenie technologii medycznych

AOTMiT angażuje się także w międzynarodową współpracę w zakresie HTA. Agencja uczestniczy we wspólnych ocenach klinicznych JCA oraz wspólnych konsultacjach naukowych JSC prowadzonych na poziomie Unii Europejskiej.

Dzięki temu Polska bierze udział w przygotowywaniu analiz, które mogą być następnie wykorzystywane w krajowych procesach oceny technologii medycznych i refundacji. Uwzględnianie polskiego zakresu PICO pozwala wprowadzać do europejskich analiz pytania istotne dla krajowej praktyki klinicznej i potrzeb polskich pacjentów.

Agencja uczestniczy również w projektach europejskich dotyczących cen i dostępności leków, terapii biopodobnych oraz procesów refundacyjnych. Wśród nich są AUGMENT Biosimilars, CAPRICORD, EURIPID-ACCESS i SMART-EURIPID. Współpraca ma służyć wymianie doświadczeń i poszukiwaniu rozwiązań wspierających dostęp do skutecznych terapii oraz racjonalne wydatkowanie środków publicznych.

Szkolenia i rozwój kompetencji

AOTMiT przekazuje swoją wiedzę także świadczeniodawcom, samorządom i organizacjom pacjentów. Szkolenia i warsztaty obejmują m.in. taryfikację, rachunek kosztów, wycenę świadczeń, programy naprawcze, HTA oraz możliwości udziału pacjentów w procesach realizowanych przez Agencję.

W 2025 r. w działaniach szkoleniowych uczestniczyło 5716 osób. Od stycznia do września 2026 r. odnotowano 8332 uczestników szkoleń i warsztatów.

Dane, cyfryzacja i kierunki rozwoju AOTMiT

Strategia Agencji na lata 2026–2028 zakłada rozwój w pięciu obszarach: umacnianie niezależnego autorytetu, doskonalenie działania, rozwój innowacji, zwiększanie udziału interesariuszy oraz wzmacnianie kapitału ludzkiego. Jednym z priorytetów jest lepsze wykorzystanie danych z rzeczywistej praktyki klinicznej. Pozwalają one oceniać, jakie efekty przynosi technologia medyczna już po wprowadzeniu jej do systemu finansowania.

Agencja rozwija również narzędzia cyfrowe, automatyzację procesów i bezpieczne zastosowania sztucznej inteligencji. Równolegle wzmacnia ochronę informacji i cyberbezpieczeństwo oraz rozwija zasady oceny ryzyka związanego z nowymi technologiami.

Podczas spotkania z Ministerstwem Zdrowia wskazano trzy istotne obszary dalszej współpracy: wspólne ustalanie priorytetów analitycznych, bezpieczny dostęp do danych NFZ i Centrum e-Zdrowia oraz regularne monitorowanie realizacji zadań, terminów i ryzyk.

Znaczenie AOTMiT w systemie ochrony zdrowia wykracza zatem poza przygotowywanie rekomendacji i opinii. Agencja łączy dane kliniczne, ekonomiczne i organizacyjne, aby wspierać decyzje dotyczące skuteczności leczenia, dostępności terapii, wyceny świadczeń i racjonalnego wykorzystania środków publicznych. To zaplecze analityczne, które ma pomóc w podejmowaniu decyzji uwzględniających zarówno potrzeby pacjentów, jak i możliwości finansowe systemu.

Źródło: MZ