NIK skontrolowała turnusy rehabilitacyjne. Są poważne luki w systemie
Opublikowano 20 listopada 2026 07:59
Turnusy rehabilitacyjne mają służyć nie tylko poprawie kondycji zdrowotnej osób z niepełnosprawnościami, ale także ich rehabilitacji społecznej i integracji. Zainteresowanie taką formą wsparcia jest duże, jednak system organizacji i finansowania wyjazdów nie działa prawidłowo. Tak wynika z kontroli Najwyższej Izby Kontroli, która objęła lata 2023–2025 (I półrocze). W tym okresie z turnusów rehabilitacyjnych skorzystało ponad 277 tys. osób, a Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przeznaczył na ich dofinansowanie ponad 500 mln zł. Kontrolerzy NIK sprawdzili cztery centra pomocy, trzech organizatorów turnusów oraz trzy ośrodki realizujące takie pobyty. Kontrola objęła placówki z województw lubelskiego, mazowieckiego, pomorskiego i kujawsko-pomorskiego.
Centra pomocy bezprawnie ograniczały dofinansowanie
Jednym z najpoważniejszych problemów okazała się niewystarczająca pula pieniędzy na dofinansowanie turnusów. Chociaż wnioski można składać już od stycznia, centra pomocy na początku roku nie dysponują jeszcze środkami na ich rozpatrzenie. W praktyce oznacza to konieczność oczekiwania na pieniądze przekazywane przez PFRON. Brak wystarczających funduszy prowadził również do odmów przyznania wsparcia. W skontrolowanych placówkach z tego powodu negatywnie rozpatrzono około 500 wniosków. Z szacunków NIK wynika, że na realizację wszystkich złożonych wniosków zabrakło ponad miliona złotych. Kontrolerzy ujawnili także, że trzy z czterech skontrolowanych centrów pomocy bezprawnie zaostrzyły zasady przyznawania dofinansowania, tłumacząc to ograniczonymi środkami. W jednej z placówek wprowadzono system punktowy, który faworyzował osoby składające wnioski przez internet. W dwóch kolejnych centrach nielegalnie obniżono wysokość dofinansowania o 20 proc. oraz wprowadzono ograniczenie, zgodnie z którym osoba dorosła mogła korzystać z turnusu tylko raz na dwa lata.
Wnioski nie zawsze trafiają do właściwych osób
NIK zwróciła uwagę również na sposób kwalifikowania uczestników. Pracownicy socjalni powinni oceniać nie tylko stan zdrowia osoby ubiegającej się o dofinansowanie, ale także jej sytuację społeczną i potrzeby związane z rehabilitacją społeczną. W praktyce podstawą podejmowanych decyzji były przede wszystkim orzeczenia o niepełnosprawności i zalecenia lekarskie, które zawierają głównie informacje medyczne. Zdaniem NIK takie podejście może prowadzić do kierowania na turnusy osób, które nie potrzebują rehabilitacji społecznej, a wyjazd traktują przede wszystkim jako okazję do wypoczynku i skorzystania z zabiegów leczniczych. Przykładem mogą być turnusy świąteczno-noworoczne.
Przepisy nie nadążają za rzeczywistością
Kolejnym problemem jest nieaktualne prawo. Rozporządzenie regulujące zasady organizacji turnusów rehabilitacyjnych pochodzi z 2007 r., a ostatni raz było nowelizowane w 2014 r. NIK wskazuje, że przepisy nie uwzględniają nawet możliwości elektronicznego składania wniosków. PFRON udostępnia taką opcję od 2020 r. za pośrednictwem Systemu Obsługi Wsparcia, jednak obowiązujące rozporządzenie nadal przewiduje wyłącznie papierową formę składania dokumentów. Powoduje to rozbieżność między praktyką a regulacjami prawnymi. Nieprecyzyjne są również przepisy dotyczące podziału obowiązków między organizatorem turnusu a ośrodkiem, w którym odbywa się pobyt. W praktyce obie funkcje często pełni ten sam podmiot, co utrudnia realizację poszczególnych zadań. Zastrzeżenia dotyczą także dokumentacji uczestników. Przepisy nie określają dokładnie, jakie informacje powinny się w niej znaleźć. W efekcie trudniej zweryfikować przebieg turnusu i ocenić jego rezultaty.
Nie zawsze zapewniano odpowiednią kadrę i warunki
Kontrola wykazała również nieprawidłowości po stronie organizatorów turnusów. Nie zawsze zapewniali oni wymagany czas zajęć dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, odpowiednią kadrę specjalistyczną czy właściwą liczebność grup. Wśród braków wskazanych przez NIK znalazły się m.in. niedostateczna dostępność psychologów, pielęgniarek i tłumaczy języka migowego. Zdarzało się także, że nie przestrzegano wymogu dotyczącego minimalnej liczby 20 osób z niepełnosprawnościami w grupie turnusowej.
NIK wskazuje, co trzeba poprawić
W wyniku kontroli Najwyższa Izba Kontroli sformułowała wnioski pokontrolne skierowane do organizatorów turnusów i ośrodków. Dotyczą one m.in. prawidłowego ustalania liczebności grup, z uwzględnieniem zasady, że opiekunowie osób z niepełnosprawnościami nie powinni być zaliczani do wymaganej liczby uczestników. NIK wskazała również na konieczność podjęcia działań zmierzających do pełnego dostosowania infrastruktury ośrodków do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Wyniki kontroli „Organizacja i finansowanie turnusów rehabilitacyjnych przy udziale środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych” (I/25/001/KPS) zostaną wykorzystane przy opracowywaniu raportu NIK dotyczącego wsparcia osób z niepełnosprawnościami.
Zródło: NIK
Tematy
PFRON / turnusy rehabilitacyjne / niepełnosprawność / rehabilitacja społeczna / dofinansowanie / NIK












