Mendel i Biernacki

Może kogoś zdziwić zestawienie tych dwóch nazwisk, ale jest to zestawienie nazwisk dwóch odkrywców. Grzegorz Mendel odkrył zasady dziedziczenia cech biologicznych, Edmund Biernacki odkrył, że szybkość opadania krwinek czerwonych ma znaczenie diagnostyczne. Obydwa te odkrycia łączy to, że zostały dokonane, zapomniane i dokonane ponownie, różni zaś to, że Mendlowi na całym świecie się tę zasługę przypisuje, a Biernacki jest wspominany jedynie w Polsce. W innych krajach jest to wiązane zazwyczaj z nazwiskiem szwedzkiego lekarza Alfa Vilhelma Westergrena. Warto więc może wyjaśnić, czy rzeczywiście Biernacki był pierwszy?

Chodzi o niebagatelną stawkę. O trzecie kluczowe badanie hematologiczne w ogóle. Pierwszym była metoda liczenia krwinek (Francuz Louis-Charles Melassez), drugim metoda barwienia rozmazów krwi (Niemiec Paul Ehrlich) i trzecim właśnie ocena szybkości sedymentacji erytrocytów.

Praca, w której Biernacki opisuje swoje odkrycie ukazała się w roku 1897 w czasopiśmie, które wtedy pełniło rolę obecnego New England Journal of Medicine, czyli w Deutsche Medizinische Wochenschrift*. Westergren to dopiero rok 1921.

Prawdą jest jednak, że badanie wykonujemy obecnie metodą Westergrena wykorzystując krew żylną i rurki o wysokości 20 cm. Biernacki działał w czasach, kiedy pobieranie krwi z żyły nie było rozpowszechnione i wykorzystywał krew włośniczkową pobieraną z nakłuwanego palca, której było niewiele i jego kolumienki były 10 x mniejsze (20 mm - rycina) i wymagały jedynie 1 ml krwi. Tym niemniej, jak pisze później (w 1903 roku) Biernacki w wydanym ostatnio reprincie jego pierwszego polskiego podręcznika hematologii (Zarys patologii krwi, Fundacja Centrum Leczenia Szpiczaka) w bardzo wielu przypadkach metoda pozwalała wykryć chorobę przed pojawieniem się objawów klinicznych. Niestety, Biernacki zmarł nagle, krótko później mając zaledwie 45 lat i nie mógł dalej sam propagować swojego odkrycia. Stał się jednak jednym z gigantów polskiej medycyny.

*Biernacki E: Die spontane blutsedimentirung als eine wissenschaftliche und praktische-klinische untersuchungsmethode. Deutch Med Wschr. 1897; 48:769-772.

Rysunek: kolumienka Biernackiego do badania OB.