NIK o funkcjonowaniu szpitali klinicznych. Są wyniki kontroli

Najwyższa Izba Kontroli zakończyła kontrolę funkcjonowania dziesięciu szpitali klinicznych. Jej wyniki pokazują, że choć wszystkie placówki zapewniały ciągłość udzielania świadczeń zdrowotnych oraz realizowały zadania dydaktyczne i naukowo-badawcze, to pomiędzy poszczególnymi szpitalami występują znaczące różnice organizacyjne i finansowe. Kontrolerzy wykryli również liczne nieprawidłowości, które – ich zdaniem – mogą wpływać na bezpieczeństwo pacjentów.

Najpoważniejsze zastrzeżenia dotyczą organizacji pracy personelu medycznego. W dziewięciu z dziesięciu kontrolowanych placówek stwierdzono naruszenia przepisów dotyczących czasu pracy i prawa do odpoczynku. Łącznie 75 lekarzy i pielęgniarek wykonywało pracę nieprzerwanie przez ponad 24 godziny, a rekordzista pozostawał na dyżurze przez 70 godzin i 10 minut.

Zdaniem NIK brak skutecznego nadzoru nad łącznym czasem pracy personelu, zwłaszcza zatrudnionego na kontraktach w kilku miejscach jednocześnie, stanowi bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowotnego pacjentów oraz jakości udzielanych świadczeń.

Potrzebne zmiany w przepisach

Kontrolerzy po raz kolejny apelują o wprowadzenie centralnego systemu ewidencji czasu pracy personelu medycznego, obejmującego wszystkie formy zatrudnienia. NIK postuluje również zmianę przepisów tak, aby normy czasu pracy oraz prawo do odpoczynku odnosiły się do całkowitego czasu pracy danej osoby we wszystkich publicznych placówkach ochrony zdrowia, niezależnie od liczby zawartych umów.

Izba rekomenduje także określenie w ustawie maksymalnego dopuszczalnego czasu nieprzerwanej pracy lekarzy i innych pracowników medycznych zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych.

Rosnące zadłużenie części szpitali

Kontrola wykazała znaczne zróżnicowanie sytuacji finansowej szpitali klinicznych.

Najlepiej radziły sobie placówki w Gdańsku i Zabrzu, które utrzymywały dodatnie wyniki finansowe i nie generowały zadłużenia. Znacznie trudniejsza sytuacja dotyczyła m.in. szpitali w Lublinie, Bydgoszczy i Łodzi, gdzie szybko rosły koszty działalności, przede wszystkim wynagrodzeń, energii i usług zewnętrznych.

Największe problemy finansowe odnotowano jednak w szpitalu klinicznym w Warszawie. Na koniec 2024 r. jego zadłużenie wyniosło ponad 1,47 mld zł, co stanowiło blisko 69 proc. rocznych przychodów ze sprzedaży. Jednocześnie obsługa wcześniejszego zadłużenia pochłaniała ponad 107 mln zł rocznie.

NIK zwraca również uwagę na wzrost zobowiązań niemal wszystkich kontrolowanych placówek. Łączna wartość zobowiązań i rezerw zwiększyła się z 4,75 mld zł w 2022 r. do 5,77 mld zł dwa lata później.

Problemy z infrastrukturą i aparaturą

Kontrolerzy wykryli również nieprawidłowości dotyczące stanu technicznego infrastruktury i nadzoru nad sprzętem medycznym.

Najpoważniejsze zastrzeżenia dotyczyły szpitali w Warszawie i Rzeszowie. W pierwszym z nich stwierdzono uszkodzenia ścian, podłóg oraz instalacji elektrycznej, a część pomieszczeń nie spełniała wymogów sanitarnych. W Rzeszowie od kilku lat warunkowo funkcjonował blok operacyjny, którego stan techniczny budził zastrzeżenia inspekcji sanitarnej.

W trzech placówkach kontrolerzy wykryli również zaniedbania związane z obowiązkowymi przeglądami sprzętu medycznego.

Nieprawidłowości przy zakupach

Kontrola wykazała naruszenia przepisów Prawa zamówień publicznych podczas zakupu aparatury medycznej w szpitalach w Szczecinie i Lublinie. Zastrzeżenia dotyczyły m.in. sposobu opisywania przedmiotu zamówienia, ustalania wartości zakupów czy skracania terminów składania ofert.

W siedmiu placówkach wykryto także uchybienia proceduralne związane z dokumentacją prowadzonych postępowań.

NIK zwróciła ponadto uwagę, że w trzech szpitalach zakupiona aparatura nie była wykorzystywana w pełni efektywnie – z powodu ograniczonego czasu pracy urządzeń, awarii, opóźnień we wdrożeniu lub braku możliwości rozszerzenia zakresu świadczeń.

Uchybienia w gospodarowaniu majątkiem

Nieprawidłowości stwierdzono również w gospodarowaniu majątkiem. W sześciu kontrolowanych placówkach wykazano naruszenia zasad gospodarności i przejrzystości.

W warszawskim szpitalu kontrolerzy wskazali m.in. na niewłaściwe naliczanie należności, brak waloryzacji czynszów czy niepobieranie należnych prowizji, co skutkowało uszczupleniem przychodów o ponad 2,2 mln zł.

Dydaktyka i badania bez większych zastrzeżeń

Znacznie lepiej oceniono działalność dydaktyczną i naukową szpitali klinicznych. Wszystkie placówki prawidłowo realizowały zadania związane z kształceniem studentów oraz prowadzeniem badań klinicznych i projektów naukowych. Stwierdzone uchybienia miały charakter formalny i – jak podkreśla NIK – nie wpływały na realizację tych zadań.

Wnioski do ministra zdrowia

Najwyższa Izba Kontroli skierowała do ministra zdrowia wniosek o podjęcie działań legislacyjnych dotyczących czasu pracy personelu medycznego. Zdaniem kontrolerów konieczne jest stworzenie jednolitego systemu monitorowania czasu pracy wszystkich pracowników medycznych oraz określenie maksymalnego czasu nieprzerwanego wykonywania pracy. Ma to ograniczyć ryzyko przemęczenia personelu i poprawić bezpieczeństwo pacjentów.

Źródło: NIK