Moje 50 lat chemioterapii nowotworów

Właśnie uświadomiłem sobie, że około 50 lat temu ukazała się moja pierwsza oryginalna praca na temat chemioterapii nowotworów: badanie fazy II skojarzenia metotreksat-cyklofosfamid w raku płuca*. Pomysł narodził się w roku 1972 (właśnie skończyłem staż podyplomowy), gdy ukazała się praca niemiecka, w której stosowano skojarzenie winkrystyna-cyklofosfamid oparte o zasadę synchronizacji komórek. Chodziło o to, że komórki nowotworów są w czterech różnych fazach cyklu komórkowego, a leki działają zwykle tylko w jednej z nich (więc z definicji nie działają w pozostałych). Jeden lek, w tym wypadku winkrystyna miała za zadanie spowodować przejściowy blok w jednej fazie (fazie M), aby zgrupować w niej więcej komórek, a kiedy „stadem” wejdą w fazę S zabić je wtedy cyklofosfamidem. Mój pomysł sprowadzał się do tego, żeby winkrystynę zastąpić metotreksatem, który powoduje blok na pograniczu faz G1 i S (a więc daje komórkom mniej czasu na rozsychronizowanie) i w dodatku jest indywidualnie bardziej skuteczny w tym raku niż winkrystyna. To wydawało się rzeczywiście działać lepiej (były nawet przejściowe remisje całkowite) zwłaszcza w raku drobnokomórkowym.

W chwili publikacji tej pracy jako 29-latek nie miałem nawet specjalizacji z interny (specjalizacji z onkologii klinicznej, ani jej pierwowzoru chemioterapii nowotworów jeszcze wtedy w ogóle nie było). Nie było zgody Komisji Bioetycznej , gdyż takiej wtedy też jeszcze nie było. Nie pracowałem w żadnym ośrodku onkologicznym tylko w placówce o dziwnej nazwie „Oddział Izotopowy”, w którym jako oficer-lekarz miałem opracować metody prowadzenia chorych z chorobą popromienną na wypadek „W”. Chemioterapią nowotworów zająłem się dlatego, że choroby popromiennej nie było a skutki uboczne chemioterapii powodowały podobne problemy kliniczne. I najpierw trzeba było ją wdrożyć, aby móc opracowywać metody prowadzenia chorych z uszkodzonym układem krwiotwórczym.

*Jedrzejczak WW, Siekierzyński M, Dziuk E, Czarnecki C, Bielec M. Combination of ametopterine (MTX) and cyclophosphamide (CPM) based on the principle of partial synchronization of cell proliferation in lung cancer. Phase II study. Arch Geschwulstforsch. 1976;46(6):471-7.

Wiesław W. Jędrzejczak